DA, već godinama svet obiđu snimci pucnjave sa naše proslave Božića u Džeksonu. Mediji, uglavnom, prenose da je reč o neobičnom, ali tradicionalnom načinu obeležavanja najradosnijeg hrišćanskog praznika. No, niko da "zagrebe" ispod te vesti, niko da kaže i napiše koju reč više o najstarijoj srpskoj crkvi u Americi i o bogatoj istoriji Srba u ovom kalifornijskom gradiću, dugoj gotovo vek i po.

Ovako, za "Novosti", govori otac Marko Bojović, sveštenik hrama Svetog Save u Džeksonu, svetinje koja je ravno 124 godine važan duhovni, verski i kulturni centar Srba na američkoj Zapadnoj obali.

- Reč je o prvoj srpskoj pravoslavnoj bogomolji u Americi, podignutoj 1894. godine - tiho, ali sa osetnim ponosom govori otac Marko. - Posvećena je ocu naše nacije i za Srbe u Kaliforniji i Americi sveta je zemlja. Naša je najsigurnija i najbolja riznica pamćenja i nezaborava. Zato su joj naši ljudi toliko odani. Jer, i ovde, kao i svuda van otadžbine, ono što se za crkvu ne veže, brzo se zaboravi, izgubi trag, nestane...

Polovinom 19. veka, kako kaže naš sagovornik, Srbi su u ove krajeve došli sa "zlatnom groznicom", tragajući za boljim životom. Najpre su stigli iz Hercegovine i Boke Kotorske, potom i iz Crne Gore, Dalmacije, Like, Vojvodine... Na obroncima brda oko današnjeg Džeksona bio je rudnik zlata, u kom su radili i naši sunarodnici.

Tamošnji Srbi ponosni su na ovu svetinju

- Potkraj 19. veka, u Džeksonu i okolini živelo je oko 650 srpskih porodica - nastavlja otac Marko. - Silno su želeli da sagrade svoju crkvu, da se u njoj mole, krštavaju, venčavaju, drže pomene... Tako su 1893. pozvali jeromonaha Sevastijana, do monašenja Jovana Dabovića, da krsti decu.

Pročitajte još - Srpski Božić u Džeksonu (VIDEO)

On je, pak, odmah shvatio da tu živi fina, mnogobrojna zajednica Srba, pa im je predložio da podignu bogomolju. Iako siromašni, ovaj "poziv" odmah su prihvatili. Samo godinu kasnije, 1894, Crkva Svetog Save bila je izgrađena, nalik srpskim crkvama u Hercegovini i na primorju. Uz nju su, vremenom, podignuti parohijski dom sa muzejom i bibliotekom, a, malo dalje i letnji Svetosavski kamp za našu decu sa cele Zapadne obale.

Otac Marko Bojović

Danas u Džeksonu, saznajemo od našeg sagovornika, živi šezdesetak srpskih porodica, koje zahvaljujući ovoj svetinji neguju nacionalnu kulturu i običaje. Posvećenošću crkvi i tradiciji, bogoljubljem i gostoljubljem, zadivili su i Amerikance, koji iz godine u godinu dolaze da uživaju u našoj proslavi Božića, a sve više ih postaje deo srpske zajednice.

- Osim što smo blagosloveni da budemo parohijani najstarije srpske crkve u Americi, s ponosom govorimo i da je njen osnivač novokanonizovani srpski svetitelj Sevastijan Džeksonski, prvi srpski pravoslavni monah rođen na tlu Severne Amerike - priča otac Marko. - Bio je dete srpskih doseljenika iz Sasovića kod Herceg Novog. Veruje se da je krstio više ljudi od bilo kog sveštenika zapadne hemisfere, a Sveti vladika Nikolaj, Sevastijanov veliki prijatelj, nazivao ga je "najvećim srpskim misionarom modernih vremena". Promisao Božja je htela da se Sveti Sevastijan upokoji baš u manastiru Žiča 1940. godine, gde ga je sahranio vladika Nikolaj. Njegove svete mošti prenete su 2007. godine u Džekson. Njegovim moštima s velikim poštovanjem i ljubavlju, na celivanje i molitvu, pritiču ne samo Srbi sa svih strana Amerike, nego i pravoslavni Rusi, Grci, Rumuni, Bugari, Arapi, Amerikanci...


Na groblju oko crkve, priča naš sagovornik, počiva još mnogo Srba koji su časnim životom i radom osvetlali obraz svojih srpskih predaka i potomaka.

Pročitajte još - Papa Franja čestitao Božić pravoslavnim vernicima

- Ovde je sahranjen Jovan Džon Begović, čije ime nose Gradska skupština i glavni auto-put u Džeksonu - otkriva otac Marko. - Bio je jedan od najznačajnijih ljudi ovog kraja, američki heroj iz Drugog svetskog rata, senator i sudija. Na našem groblju počiva i Milorad Milo Radulović, čovek koji je umnogome uticao i na posleratnu istoriju Amerike.

Radulović je, po kazivanju našeg sagovornika, bio posebno zainteresovan da se čuje istina o Srbima, jer je i sam polovinom 20. veka, u doba Makartijeve borbe protiv komunizma u Americi, poznatije kao "lov na veštice", imao teško i iskustvo sa delom vlasti SAD.

- On je Džordžu Kluniju bio glavni konsultant za film "Laku noć i srećno" - veli otac Marko. - Kluni je mnogo razgovarao s njim tokom rada na filmu, a Radulović je bio i počasni gost na premijeri u Njujorku. Naime, kao rezervni oficir Američkog ratnog vazduhoplovstva, odlučno se boreći za svoja prava, postao je simbol borbe protiv "lova na veštice" u SAD. Radulović je 1953. otpušten iz armije jer je njegov otac osumnjičen da je komunista. Njegova bitka protiv izbacivanja iz ratnog vazduhoplovstva obnarodovana je krajem te godine kada je na kanalu Si-Bi-Es emitovana emisija "Pogledajte sada" u kojoj je voditelj bio Edvard R. Marou.

Iako je posle te emisije odneo političku pobedu nad vlastima SAD, kako priča naš sagovornik, crvena oznaka na fascikli sa njegovim dosijeom nikada nije skinuta. Danas studenti prava i novinarstva uče o njegovom slučaju, a državna advokatska komora Mičigena njegov slučaj tretira kao jednu od "pravnih prekretnica Mičigena".

- Ni zvanična sudska odluka nije mu pomogla da se kao meteorolog opet zaposli - priča s tugom otac Marko. - Mnogo je stradao. No, bio je od onih kojima su čast i ugled iznad svega. Posthumno, dobio je brojna priznanja od države Mičigen, jer je rođen u Detroitu, ali je želeo da bude sahranjen ovde.

Kalifornijski gradić je udaljen 74 km od Sakramenta, Foto: Google maps

Zbog istorije i važnosti hrama Svetog Save u Džeksonu, zbog svih predaka koji su mu posvetili deo života, onih koji počivaju uz njega, zbog potomaka koji s ponosom ističu svoje poreklo, otac Marko, na kraju, kaže:

- Naša bogomolja je više od hrama, ona je svojevrsni "pisac" istorije Srba u Americi, a Džekson grad u kome Srbi, već vek i po, imaju ugled kao čestiti i vredni.


NA GRBU GRADA

NAŠA crkva je kao prva srpska bogomolja na američkom kontinentu, zvanično proglašena za istorijski spomenik - priča otac Marko:

- Upisana je i u Nacionalni registar istorijskih mesta. Osim toga, kao najpoznatija građevina u Džeksonu i okrugu Amador, hram je oslikan i na grbu ovog kalifornijskog grada.


ZASTAVA KRALjA NIKOLE

ČUVAMO ovde i zastavu koju je tokom izgradnje crkve poslao Nikola Prvi Petrović, knjaz Crne Gore - priča naš sagovornik. - Doseljeni Srbi su, za izgradnju hrama, od knjaza tražili pomoć, a stigla im je zastava. Nju čuvamo u parohijskom domu pored crkve, a do novog freskopisanja crkve, zastava se nalazila baš u hramu.