MEĐU ljubiteljima violine mnogo je onih koji rado slušaju maestralna izvođenja Vlastimira Pavlovića Carevca (1895-1965), čiji je "zaštitni znak" čuvena kompozicija "Svilen konac", ali malo ko zna da je on bio jedan od zatočenika zloglasnog logora na Banjici. U logor je doveden u martu 1942. uz obrazloženje da je, boraveći u svom rodnom Carevcu kod Velikog Gradišta, po kojem je i dobio nadimak, "sarađivao s vođama komunističko-partizanskih bandi".

U logorskim spisima Carevac se ne spominje kao violinista, već kao diplomirani pravnik i kafedžija iz Beograda.

- Pavlović je aktivno učestvovao i u samom komunističko-partizanskom odredu Veljka Dugoševića, pod oružjem, i kao takav bio je u Drugoj četi, gde je doveo još oko desetoro naoružanih ljudi, pripadnika seoske policije iz Carevca - navedeno je u obrazloženju koje je potpisao inspektor, šef odeljenja specijalne policije grada Beograda.

"Dosije Carevac" jedan je od mnogih koje je pribavio Istorijski arhiv Požarevca, u saradnji sa Istorijskim arhivom Beograda, za potrebe izložbe i izrade kataloga o zatočenicima iz Požarevca i Braničevskog okruga u koncentracionom logoru na Banjici, u periodu od 1941. do 1944. godine. Analizom logorskih knjiga ustanovljeno je da je na Banjici bilo zatočeno 1.683 ljudi sa ovog područja.

- Iz Požarevca je u logoru završilo 356 osoba, iz Velikog Gradišta 317, iz Petrovca na Mlavi 290, iz Žagubice 191, iz Malog Crnića 165, iz Golupca i Kučeva po 135, a iz Žabara 94. Među njima je bilo i 136 žena i četvoro dece - kaže Jasmina Nikolić, direktorka Istorijskog arhiva Požarevac. - Na Banjici je streljano 276 ljudi iz Braničevskog okruga, 15 ih je umrlo u logorskoj bolnici, 575 ih je odvedeno na rad, 724 pušteno na slobodu, dok za njih 90 nema nikakvih podataka.

ŽRTVE Fotografije logoraša - učitelj, zemljoradnik i dva gimnazijalca

Među logorašima je bilo ljudi svih zanimanja - lekara, advokata, trgovaca, opančara, zemljoradnika, profesora, učitelja, studenata, domaćica... Neke žene zadržane su i kao taoci, kao na primer Požarevljanke Božana Veljković i Kostadinka Žikić, ne bi li se njihovi muževi - partizani, predali vlastima. Kao taoci, uhapšeni su i roditelji dvojice braće partizana Branislava (29) i Bogoljuba (23) Stojanovića iz Brežana - Leposava i Stojan, kao i njihova snaha Rosa, supruga starijeg sina.

Posebno potresno izgledaju izloženi lični predmeti zatočenika, među kojima je i đačka knjižica Svetislava Blaževića, gimnazijalca iz Požarevca. Izložen je i spisak ličnih stvari oduzetih od maturanta Petra Arambašića iz Požarevca - okrpljene braon pantalone, crveni šal sa tufnama, par vunenih rukavica, jedan stari peškir, jedna knjiga, dve četkice za zube, po jedna kašika i viljuška...

SVEDOČANSTVO Lični predmeti oduzeti od logoraša

Među eksponatima je i plakat sa oglasom koji je potpisao neimenovani feldkomandant, o streljanju desetoro ljudi zbog odmazde: "Kao odmazda za kukavično ubistvo predsednika opštine Salakovac, streljano je 10. januara 1944. godine 10 aktivnih komunista." Tu je i fotografija učiteljice Natalije Dugošević iz Turije kod Kučeva, koju su uhapsili četnici i predali je vlastima, posle čega je odvedena u logor na Banjici, gde je streljana 5. marta 1942. godine.

HAPŠENjA

LjUDE iz Braničevskog okruga hapsili su i sprovodili u logor na Banjici pripadnici Žandarmerije Požarevca, Gestapo i Uprava grada Beograda. Oni koji su okvalifikovani kao "neposlušni omladinci" odvođeni su u Zavod za prinudno vaspitanje omladine u Smederevskoj Palanci.

ISTORIJA Đačka knjižica Svetislava Blaževića

SPASILAC GOLUBJEV

JEDAN od izloženih dokumenata potpisao je izvesni Golubjev. On piše da je, po naređenju iz odeljenja Specijalne policije Uprave grada Beograda, sproveo istragu o hapšenju osmoro ljudi iz Velikog Gradišta. U tom dokumentu on navodi kako je ustanovio da su ti ljudi nedužni i potkazani iz osvete, pa je preporučio da se puste iz logora.