Eparhija Gradskom muzeju u Vršcu poklonila slike Paje Jovanovića

Gradski muzej u Vršcu bogatiji je za dve originalne slike jednog od najznačajnijih srpskih slikara Paje Jovanovića. U pitanju su portreti majke Angeline i Svetog Nikole, koje im je ustupila Eparhija banatska.

Kuriozitet je što su ova velika platna pre tri decenije bila ukradena iz vršačkog Sabornog hrama Svetog oca Nikolaja i tom prilikom veoma oštećena. Osvežene slike javnost će moći da vidi od 9. maja, u potpuno drugačijoj postavci Pajinih dela u Vršcu, koja je do sada brojala 14 slika i crteža.

Ovi portreti velikih dimenzija, koje je čuveni slikar poklonio Eparhiji, od 1927. godine bili su postavljeni u vršačkom Sabornom hramu. Episkop banatski Nikanor sada ih je dao na korišćenje Muzeju, pošto je hram nedavno kompletno saniran i renoviran.

- Ovo je sa aspekta kulturološkog odnosa izuzetno bogatstvo. Pogotovo kada se zna da su ova Pajina dela bila ukradena iz hrama u proleće 1986. godine, te da su tokom dvogodišnje odiseje proživela pravu golgotu - kaže direktor vršačkog muzeja Zvonimir Santrač.

Iako su stajala visoko na severnom i južnom zidu hrama, neko je pomenute godine ta dva platna isekao oštrim sečivom duž ivica rama i odneo ih. Dve godine se o njima ništa nije znalo, a onda su volšebno pronađena na jednoj pijaci u Italiji, u očajnom stanju.

- Bila su to dva izlomljena, izgužvana i poderana platna, kojima je bila neophodna stručna intervencija. Slike su izgubile čvrstinu, preparatura je bila trošna, a slikani sloj krt i ispucao. Način na koji se sa njima postupalo ukazuje na krajnji vandalizam i nemar - kaže Milan Ostojić, viši kustos i konzervator u vršačkom muzeju.

Odgovoran posao vraćanja novog života ovim slikama preuzeo je poznati restaurator Milan Stevčić, koji je u okviru specijalističkih studija praksu sticao u laboratorijama Metropoliten muzeja u Njujorku. On je tokom devedesetih godina prošlog veka uradio kompletnu restauraciju. Tek tada su slike vraćene u hram u Vršcu. Sada se u Gradskom muzeju "doteruju" za prikazivanje, prolaze kroz manje restauratorske radove i osvežavanje, jer su tokom godina dobile zamagljen izgled od sloja prljavštine.

POSTAVKA U APOTECI

Postavka dela Paje Jovanovića, inače rođenog Vrščanina, nalazi se u Apoteci na stepenicama, zgradi kojom upravlja Gradski muzej. Centralno mesto ima slika "Vršački triptih", koja prikazuje tri osnovne delatnosti u Vršcu u to vreme - sliku pijace, berbe grožđa i žetve. Za to delo Paja je dobio zlatnu medalju na milenijumskoj izložbi u Budimpešti.

Tu je i nekoliko skica za slikareva velika platna, kao i portret kralja Aleksandra u prirodnoj veličini, koji je Paja, posle "Krunisanja cara Dušana", smatrao svojim najvrednijim delom. Veći deo njegovih radova i ličnih predmeta nalazi se u "Legatu Paje Jovanovića" koji pripada Muzeju grada Beograda.