Tragovi Srba u Trstu: Svedočanstvo našeg trajanja

JEDINSTVENA palata Gopčevića na trgu Ponte Roso, reprezentativna kuća Kurtovića tik do Crkve Svetog Spiridona, stameno zdanje Škuljevića na Pjaci Venecija, zadivljujući domovi Riznića, Opuića, Vučetića, Kovačevića, Teodorovića, Frušića, Popovića, Kvekića... Ovo su imena nekih od, i danas, najlepših palata u Trstu. Do pre stotinak godina bile su porodični domovi bogatih, uglednih Srba koji su gotovo dva veka živeli i stvarali u ovoj prelepoj jadranskoj luci.

Potomaka ovih Srba, u Trstu više nema. Ali, fotografije njihovih veličanstvenih palata, njihovi portreti koji su dela najpoznatijih italijanskih slikara, originalna pisma "iz Trijesta" pisana ćirilicom, popisi Srba doseljenih u 18. veku i mnogobrojna dokumenta, i dan-danas svedoče o veličini i slavi starih tršćanskih Srba. Sve do 14. marta, u Arhivu Srbije u Beogradu u okviru izložbe "Kultura Srba u Trstu 1751-1914", mogu to videti i posetioci. Ono što će saznati, sigurno ih neće ostaviti ravnodušnim...

- Više od 150 godina ulicama Trsta žuborio je srpski jezik, čuo se srpski glas, a palate Gopčevića, Škuljevića, Popovića, Kurtovića, Opuića krasile su i danas krase ovaj italijanski grad - podsetio je, minule srede, otvarajući ovu izložbu, Vladan Vukosavljević, ministar kulture i informisanja. - To nisu samo gizdavi, materijalni izdanci bogatih Srba u Trstu, već su pre svega zdanja kulture i duha. Na vrata tih palata kucali su, i bila su im otvarana - Vuk Karadžić, Dositej Obradović, Joakim Vujić, Lukijan Mušicki, patrijarh Josif Rajačić, Njegoš, Matija Ban, Pavle Solarić i brojni drugi, važni, poslenici srpske kulture. Odlazili su ne samo po novac i pozajmice za nacionalne stvari, već i po savet i po mudrost, pokušavajući da ostvare šire zajedništvo Srba rasutih po Balkanu.

Izložba ima više tematskih celina koje svedoče o istoriji srpske zajednice u Trstu, građenju dve crkve, srpskim palatama, srpskom pravoslavnom groblju "Sveti Đorđe", uglednim srpskim porodicama...

Portreti čuvenih Srba

Predstavljeni su i istaknuti Srbi koji su značajno doprineli privrednom životu i urbanističkom razvoju Trsta, ali i dobrotvornom radu.

- Pravo je nadahnuće videti njihove portrete - zadivljeno nam govori jedan od posetilaca izložbe. - Otmenost, ali i plemenitost, jednostavno "zrači" sa njihovih i portreta članova njihovih porodica. Istovremeno vidite da su to mudri i vispreni ljudi. Ne čudi što su stekli veliki imetak. Tek danas sam saznao da Srbi u Trstu imaju dve stare crkve, jednu dobro poznatu Svetog Spiridona, i drugu, stariju, posvećenu Svetom Georgiju. Čak i fotografije spomenika sa srpskog pravoslavnog groblja "Sveti Đorđe" svedoče o ugledu i statusu tih naših ljudi.

Statue carice Milice i cara Lazara

"Knjige" kažu da su prvi Srbi u Trst najčešće dolazili iz Hercegovine, Boke Kotorske, Dubrovnika, ali i sa Fruške gore i iz Sarajeva. Uglavnom su bili siromašni, ali sa sjajnim poslovnim idejama. Sprovodeći ih u delo, postali su imućni trgovci, brodovlasnici, zemljoposednici, ali i lekari i profesori.

- Izložena dokumenta čuvaju se u Arhivu Srpske pravoslavne opštine u Trstu - objašnjavaju u Arhivu Srbije. - Vrlo interesantna je, na primer, Povelja carice Marije Terezije iz 1751. godine, na osnovu koje je zasnovan rad tršćanske Srpske crkvene opštine. Zanimljivi su i popisi Srba doseljenih u Trst u 18. veku, dozvola iz 1759. da se umrli pravoslavci mogu javno sahranjivati, kao i ugovori s kraja 18. i početka 19. veka sa srpskim učiteljima u ovoj jadranskoj luci. Tu su i izveštaji o radu, planovi i programi tršćanske škole "Jovan Miletić", ali i stare i retke knjige koje se čuvaju u Biblioteci Srpske pravoslavne crkvene opštine...

Vladan Vukosavljević, ministar kulture i informisanje Srbije

POMOĆ KARAĐORĐEVIM USTANICIMA

POSETIOCI izložbe imaće priliku da vide i neka originalna dokumenta Arhiva Srbije. Neka potiču iz memoara prote Mateje Nenadovića, a sadrže podatke o pomoći tršćanskih Srba Karađorđevim ustanicima 1806. godine. Osim toga, izloženi su i izveštaji srpskih diplomatskih predstavnika u Trstu, kao i strana štampa koja piše o događajima u Srbiji.

CRKVA

ZNAČAJAN deo izložbe posvećen je jednoj od najlepših srpskih crkava u Evropi - hramu Svetog Spiridona. Od podizanja prve građevine u 18. veku do arhitekture novopodignute crkve, projekata, planova, skica, crteža i detalja crkve. Na printovima velikog formata predstavljen je i deo blaga iz ove crkve na tršćanskom Ponte Rosu - krstovi, jevanđelja, ikone, putiri, kandila, kadionice...