Ohrid se Pupinu odužuje za zvona

SKOPLjE: OD STALNOG DOPISNIKA

PODSEĆANjE na dar velikog srpskog naučnika svetskog glasa Mihajla Pupina Idvorskog, zvona, Crkvi Svete Bogorodice Perivlepte u Ohridu 1923. godine, postavljanjem posebne spomen-ploče u porti hrama, uvršteno je u obeležavanje patronog praznika ovog drevnog grada pod zidinama Samuilove tvrđave - Sv. Klimenta Ohridskog Čudotvorca.

U sklopu obeležavanja praznika 8. decembra, kako je najavljeno, nevladino udruženje Lions klub "Lihnidos", postaviće spomen-ploču posvećenu daru Mihajla Pupina - zvona i zvonika - Crkve Sv. Bogorodice Perivlepte. Tim povodom, pod svodovima trema hrama, između ostalog, biće otvorena i prigodna izložba starih fotografija istorijskog značaja za Ohrid iz perioda od 1920. do 1930. godine.

Crkva Svete Bogorodice Perivleptos - Perivlepte (ona koja vidi, gleda), poznata je i kao Crkva Svetog Klimenta. Ktitor Progon Zgur, zet vizantijskog cara Andronika II, podigao ju je 1295. i posvetio je Borodici Perivlepti. Posle prenosa moštiju Svetog Klimenta u ovu crkvu, narod joj je dao naziv i Crkva Svetog Klimenta Ohridskog Čudotvorca. Tokom 1378. crkva je dograđena, a zvonik i zvono, jedno od najvećih zvona na Balkanu, 1924. zahvaljujući prijateljstvu i savetima vladike ohridskog i žičkog Nikolaja Velimirovića, darivao je - Pupin.

Među istorijskim zapisima o darivanju Mihajla Pupina ohridskoj svetinji, nalaze se i fotografije i svedočanstva iz tog perioda. Na jednoj od fotografija, koja će biti izložena, ovekovečen je transport do tada najvećeg zvona na Balkanu. Volovi i bivoli vuku drvena kola natovarena velikim crkvenim zvonom. Kada je 1921. Pupin drugi put posetio Kraljevinu Srba Hrvata i Slovenaca, u Ljubljani je preko svog prijatelja dr Nike Župančića naručio da se izlije veliko crkveno zvono teško 2.300 kilograma. Zahvaljujući razgovoru sa episkopom Nikolajem Velimirovićem, Pupin je rešio da zvono pokloni Ohridu.

O tome je objavljen zapis u listu "Južna zvezda" od 8. avgusta 1923, koji je izlazio u Bitolju. Za izradu zvona Pupin je platio 129.000 tadašnjih dinara. Na zvonu je na srpskom jeziku izliven napis koji i danas stoji: "Mihajlo Pupin, profesor Kolumbijskog univerziteta u Americi. Božanski zvuci, raznesite slavu palih junaka i potomstvu pričajte o njihovim velikim delima. Za pale heroje na Kajmakčalanu, 1921. godine."

Ohridski istoričar Pavle Mitrevski, u istraživanjima o velikom naučniku, otkrio je i dokumenta o formiranju fonda u Ohridu od 100.000 tadašnjih dinara za pomoć siromašnima. Navodi da je tada Pupin pomogao i izgradnju ženske zanatske škole, takozvane Radničke. Tu je sada smeštena administracija ohridskog muzeja. Pomagao je i žensku zanatsku školu u Strugi. Uz njegovu pomoć podignuta je i zvonara u selu Brod, u regionu Mariova, gde se pred kraj Prvog svetskog rata protezala linija Solunskog fronta, u čast i spomen vojnika poginulih na Kajmakčalanu. Njegovom donacijom podignuto je i zvono na spomen-kapeli poginulim div-junacima na Kajmakčalanu.

Mihajlo Pupin

DOBROTVOR I VERNIK

PORED svetske slave stečene svojim nedostižnim naučnim delom, Mihajlo Pupin je bio poznat i kao dobrotvor i veliki pravoslavni vernik. U okviru SANU, 1913. osnovao je fondaciju za pomoć u školovanju siromašne dece Srbije i Makedonije.