MALO selo Deronje u Bačkoj iznedrilo je velikana pravoslavne vere, koji je proglašen za sveca. Rafailo Georgije Momčilović bio je monah, slikar i mučenik, koji je nastradao u ustaškom pogromu 1941. godine. Do danas se ne zna gde mu je grob, a Srpska pravoslavna crkva odaje mu molitveni spomen od datuma kad je odveden u logor, pa do dana njegove tragične smrti.

Monah Rafailo rođen je kao Georgije Momčilović 23. aprila 1875. godine u tadašnjoj Austrougarskoj, u zemljoradničkoj porodici, od oca Velimira i majke Perside. Kad je navršio deset godina roditelji su ga odveli u manastir Kovilj, gde je mladi iskušenik bio opčinjen ikonostasom Aksentija Marodića, pa se i sam snažno zainteresovao za slikarstvo. Već u 12. godini naslikao je portret patrijarha Đorđa Brankovića. Zamonašio se u manastiru Manasija 1896. i uporedo sa duhovnim uzrastanjem usavršavao slikarsku tehniku.

Istoričar umetnosti Uglješa Rajčević, autor monografije o Rafailu Georgiju Momčiloviću, navodi da je talentovani monah uveliko imao likovno iskustvo kad je sa 22 godine počeo školovanje u Srpskoj crtačkoj i slikarskoj školi Kirila Kutlika u Beogradu, čiji je polaznik bila i čuvena Nadežda Petrović.

- Rafailo je bio znatno stariji od ostalih učenika, pa je “preskočio” dva razreda i odmah bio primljen u treći. Slikarske studije nastavio je u Moskvi (gde je živeo u podvorju Srpske patrijaršije), a kasnije i u Rimu i Veneciji - istražio je Rajčević.

Radovi sa kolonije kojom selo slavi svog sugrađanina

Prvi ikonostas Rafailo uradio je 1902. u Velikoj Krsni, po želji kraljice Drage Obrenović. Oslikao je ikonostase i u manastiru Rakovica, selu Sikole kod Negotina, Pačiru i Gornjem Kovilju, a poslednje njegovo delo je ikonostas crkve Ružice na Kalemegdanu iz 1925. Naslikao je i velik broj pojedinačnih ikona i portreta crkvenih velikodostojnika, kao i pejzaža. Imao je veoma zapažene izložbe u Beogradu i Zagrebu.

Kao načelnik manastira Šišatovac, u Eparhiji sremskoj, završavao je sliku tragično preminulog dečaka, kad su po njega došli ustaški bojovnici. Uhapšen je zajedno sa trojicom šišatovačkih monaha 25. avgusta 1941. Bio je na čelu kolone mučenika, koji su po naređenju gonitelja sami sebi služili opelo tokom putovanja do logora u Slavonskoj Požegi, gde je izdahnuo u mukama i poniženjima devet dana kasnije. Nikad nije otkriveno gde je sahranjen. Prema rečima akademika Dejana Medakovića, “u srpskoj, pa i u evropskoj umetnosti, teško je pronaći tragičniju sudbinu od one koja se obrušila na arhimandrita i slikara Rafaila Momčilovića”.

Na zasedanju Svetog arhijerejskog sabora SPC 1999. otac Rafailo je proglašen za svetog i uveden u Imenoslov Srpske crkve kao sveštenomučenik. Naredne godine kanonizovan je za sveca na liturgiji u Hramu Svetog Save na Vračaru, koju je vodio patrijarh Pavle. Dan Svetog Rafaila Šišatovačkog i Deronjskog je 3. septembar - datum njegovog postradanja.

Otac Rafailo izdahnuo u logoru Rafailo Momčilović na školovanju

KOLONIJA U RODNOM MESTU

OD 1999. godine rodno Deronje slavi svog svetog sugrađanina i likovnom kolonijom koja nosi njegovo ime. Ideja za pokretanje kolonije, koju je dao pisac monografije o monahu Rafailu, dobila je blagoslov episkopa bačkog Irineja. Kolonija, koja je ove godine održana 18. put, okuplja ikonopisce i pejzažiste, čiji se radovi, zajedno sa delima oca Rafaila, čuvaju u Velikoj galeriji u Deronjama.

Manastir Šišatovac, iz kojeg je arhimandrit odveden u logor smrti