Knežević ljut na ruskog cara

ISTORIJSKU i porodičnu nepravdu knjaz Miloš čini i prema Milošu, sinu svog rođenog brata Jevrema Obrenovića. Knežević Miloš bio je otac kralja Milana, deda poslednjeg kralja iz te dinastije, Aleksandra, ubijenog 1903.

Miloš Jevremov rođen je 13. novembra 1829. u Šapcu. Mati mu je bila Tomanija, kći lozničkog vojvode Anta Bogićevića. Životopis i istorijska uloga ove ličnosti, izuzetno važne za dinastiju i Srbiju iako nije bio vladar, javnosti su malo poznati. Kao pre njega sin vojvode Milana, Hristifor, tako je i knežević Miloš školovan na vojnim učilištima u Rusiji počev od 1839. pa u mnogim evropskim državama. Detalji njegovog školovanja u Rusiji sadrže brojne nepoznate (f)akte o odnosima Rusije i Srbije tog vremena.

- A šta ću ja ovde u zemlji Cara, koji je ojadio mog knjaza i celu moju porodicu? Šta ću ja u Rusiji, koja samo gleda kako srpski narod živi na mukama? Sve dok mi je noga na ruskoj zemlji, u školu više neću odlaziti, iz kuće neću izlaziti! - kategoričan je bio mladi knežević Miloš, revoltirano napustivši to školovanje, onda i Rusiju. Deo njegove prepiske čuvaju Arhiv Srbije i Arhiv Hrvatske. Taj period je delom izložen u knjizi Milivoja J. Malenića "Jedan Obrenović - biografska slika iz istorije Doma Obrenovića", Beograd, 1900. Nažalost, vrlo retkoj.

Na sva uveravanja da ostane, odgovarao je: "Ja ću videti Rusiju samo, kad budem mogao uzdignute glave stati pored Cara"! Taj zavet, oči u oči sa ruskim carem, posle mu se ispunio, ali u Berlinu, nakon školovanja u Pešti i Beču. Evropom su se brzo pročuli njegov nagli odlazak iz Rusije i razlog za to. U rečenim gradovima je zato postao duša (pan)slovenske i srpske mlade inteligencije. Ruski car Nikolaj Prvi Romanov je 1847. došao u Berlin, u posetu svom šuraku pruskom vladaru Vilhelmu, i obišao Ratnu školu gde je pitomac bio knežević Miloš.

- Javićeš knjazu Milošu da sam te video. Knjaz treba da putuje, da vidi Peterburg i dođe k meni - kazao je tada ruski car mladom kneževiću Obrenoviću. Nakon tog susreta, zahladneli rusko-srpski politički odnosi su otoplili.

Revolucionarna 1848. potresa svu Evropu i Srbiju. Slede pokreti Srba u Austrougarskoj, čuvena Majska skupština u Sremskim Karlovcima, knez Mihailo prelazi u Novi Sad, tada još austrougarski... Knežević Miloš hita da mu se pridruži, ali ga sprečava knjaz Miloš.

"I mladi Miloš, prvi put uskoleban dal` da se pokori zapovesti, pade u silne duševne borbe i tuge zavičajne, u tešku bolest", zapisao je pomenuti Malenić. Mladi knežević kasnije obilazi sve male prestonice tad još neujedinjene Nemačke, školuje se u Briselu, Liježu, Londonu, pa ponovo u Berlinu, gde 1850. postaje pruski oficir, od cara Vilhelma dobija odlikovanje. Po želji knjaza Miloša, godinu kasnije pridružuje mu se u Hereštiju, u Rumuniji.

Tu počinje čudesna ljubavna romansa mladog kneževića sa lepom plemkinjom, moldavskom bojarkom Marijom Katardži, koja završava brakom. Godine 1852. rođena im je kći Tomanija, a 1854. sin Milan, knez, koji će postati kralj Srbije. Rođen je u Jašiju, prestonici tadašnje Kneževine Moldavije, koja je vladarskim Obrenovićima bila egzil. Tada se knežević Miloš ponovo sastaje sa ruskim carem, i to na carev poziv, na Krimu. Kao potomak Obrenovića, koji su u Rumuniji imali veliki ugled, i kao zet jedne od najstarijih plemićkih familija, Katardžija, biva kandidat za vlaško-moldavskog kneza. Politički značaj kneževića Miloša rastao je i u Srbiji.

Kada je 11. decembra 1858. Narodna skupština Srbije pozvala knjaza Miloša da se vrati na presto, knjaz tada kneževiću Milošu veli: - Spremaj se, sine, ti ćeš sa mnom u Srbiju!

Ali, privrženicima kneza Mihaila knežević Miloš smeta, pa intriga seže dotle da ga ostareli knjaz "još neko vreme"ostavlja u Rumuniji.

- Za mene je ovo smrt, ja ne mogu preživeti! - jadikovao je knežević i naglo oboleo od tuberkuloze. Knjaz Miloš ispravlja tu svoju kobnu odluku i vraća ga u Srbiju na Sretenje 1860, ali kneževiću Milošu su dani bili odbrojani. Knjaz s tugom, ali prekasno, gleda kako sinovčev život ubrzano vene. Nedugo zatim knjaz Miloš umire, a za njim i knežević Miloš u 31. godini svog života, u osvit Aranđelovdana 1860. na rukama brata od strica, kneza Mihaila Obrenovića. Iako ga Mihailo i klika oko njega nisu voleli....

CVEĆE ROMANSE

U vrlo setnoj ljubavnoj romansi Marije Katardži i kneževića Miloša, sudbonosno značenje imala je - kitica poljskog cveća, koju je mladi Obrenović od nje dobio još osam godina ranije! Upoznali su se, kad je on revoltirano napuštao Rusiju. S tom presovanom kiticom je i sahranjen.

SIN KAO KRALj

Knežević Miloš Jevremov, brakom sa bojarkom Marijom Katardži njihovom sinu Milanu i srpskom tronu ostvaruje rodbinsku vezu sa vladarskim Balšićima, Romanovima, Paleolozima i Anžujcima. Zbog bolesti od koje naglo umire, nije doživeo da vidi ustoličenje svog sina, kneza Milana - za prvog srpskog novovekovnog kralja krunisanog posle Nemanjića!