TOKOM obeležavanja sedam decenija od pobede nad fašizmom, Slovačka će odati počast dvojici vazduhoplovaca Jugoslovenskog kraljevskog vazduhoplovstva. Piloti jurišne eskadrile Arsenije Boljević i Sava Poljanec, kao heroji oslobodilačkog rata Slovačke, dobiće spomen-ploču na aerodromu "Slijača" i počasno mesto u Muzeju narodnog ustanka Slovačke u Banskoj Bistrici.

Ovo nam je javio Stane Ribič iz Trnave, predsednik Udruženja Srba u Slovačkoj, koji ovih dana zajedno sa Ambasadom Srbije u Bratislavi sarađuje sa slovačkim vlastima u organizaciji ove proslave.

- Vekovima slovački narod i država neguju bratske odnose prema našem narodu. Zajedno smo se borili, prvo za ujedinjenje svih Slovena, potom protiv fašizma, a danas se borimo za demokratiju i očuvanje nacionalnog suvereniteta. Doprinos naših ljudi slovačkoj borbi protiv fašizma neće zaboraviti ni 28. oktobra, kada obeležavaju 70 godina od Slovačkog narodnog ustanka.

Pilota Arsenija Boljevića je Drugi svetski rat zatekao na funkciji komandanta 34. lovačke eskadrile u Bosanskom Aleksandrovcu. Branio je hrabro srpsko nebo i zemlju od napada fašističke avijacije. Izbegao je u Sofiju, gde su ga Nemci u septembru 1941. zarobili i poslali u logor "Oflenburg". Kasnije je prebačen u slovački logor "Humenom" odakle je pobegao avgusta 1944. i pristupio slovačkom oslobodilačkom pokretu.

Drugi pilot sa ovih prostora koji dobija počasno mesto u Slovačkom muzeju je heroj odbrane Beograda 1941. Sava Poljanec, koga je posle aprilskog sloma Jugoslavije 1941. zadesila slična sudbina kao i Boljevića.

- U Aprilskom ratu 1941. moj deda Sava Poljanec je bio kapetan prve klase u 162. jurišnoj eskadrili na avionu "ik-3". U odbrani Beograda leteo je sa zemunskog aerodroma u eskadrili "ik-3" kao komandir. U vazdušnoj borbi sa nadmoćnijim nemačkim lovcima oborio je jedan "hajnkel", a zatim je napao grupu nemačkih "meseršmita", i, iako pogođen i ranjen, uspeo je da sleti na zemunski aerodrom. Prilikom odbrane Beograda deda je oborio dve nemačke letilice, bombardere "me-109F" i bf-110" - priča danas njegov unuk Sava Poljanec, koji nosi njegovo ime.

Sudbina je u zarobljeništvu spojila Boljevića i Poljaneca, koji su bili u logorima Przemisl i Hornič, odakle su prilikom premeštaja uspeli da pobegnu početkom 1944. godine.

Partizanski piloti, Sava Poljanec u donjem redu, treći s leva

- Nemci su u zarobljeništvu mom dedi Savi nudili da pređe u ratno vazduhoplovstvo "Luftvafe", što je on odbio. Prilikom premeštanja u logor na teritoriji Slovačke, on i njegov drug Arsa Boljević odvalili su daske u vagonu sa donje strane i pobegli u toku transporta. Odmah su se pridružili ustanicima i krenuli u borbu sa slovačkim pilotima - seća se mlađi Poljanec priča svog oca, takođe pilota, o dedi Savi.

Poljanec je sa starim avionom "smolitka" napao nemačku brigadu i spasao mesto Stečnu od uništenja. Tada je ranjen drugi put. Njegov drug Arso je leteo sa partizanskim pilotima iz Banske Bistrice i vodio vazdušne duele sa Nemcima iznad Slovačke. Obojica su krajem 1944. prebačeni u SSSR, gde su postali članovi Jugoslovenske vojne misije. Maršal Tito je lično insistirao na tome da se Boljević i Poljanec vrate u Jugoslaviju.

- Moj deda je iza rata proglašen za narodnog heroja Slovačke. Dobio je Vojni krst Čehoslovačke iz 1939. godine, i jugoslovenski Orden zasluga za narod i Orden za hrabrost. Penzionisan je u činu pukovnika 1958. godine, a preminuo je na VMA u Beogradu 1966. posle duge bolesti. Slovaci se sećaju herojstva mog dede i Arse Boljevića i dobili smo poziv da prisustvujemo svečanom obeležavanju 70 godina od slovačkog oslobođenja od fašizma - rekao nam je Sava Poljanec, koji živi i radi u Beogradu.

Pilot Arsenije Boljević leteo iz zarobljeništva

I pukovnik Arso Boljević je odlikovan Vojnim krstom Čehoslovačke, ali i Medaljom za zasluge Slovačke i Partizanskom zvezdom za hrabrost i zasluge za narod. On je stradao u saobraćajnoj nesreći 1953. godine i sahranjen je u Beogradu.


BOMBARDER I AKROBATA

ARSENIJE Arso Boljević je rođen 19. avgusta 1904. godine u Gornjoj Gorici kraj Podgorice. Nižu vojnu akademiju završio je 1925. Radio je u Podgorici kao pomoćnik pilota, zamenika komandanta vazduhoplovne eskadre, ađutant brigade i borbeni pilot. Sava Poljanec je rođen 3. marta 1907. u Mariboru. Završio je Letačku školu u Novom Sadu 1929. Bio je član poznate tročlane akrobatske grupe kraljevske avijacije.