Pivo pila i srpska vlastela

SRBI nisu pivopije. Mada mnogima to tako ne deluje, u odnosu na potrošnju ovog pića u svetu, naša zemlja daleko zaostaje za vodećima! Po glavi stanovnika godišnje popijemo 65 litara piva, što je za trećinu manje od Hrvata i gotovo upola „slabije“ od Austrijanaca. U istom periodu proizvedemo oko pet miliona hektolitara, a, na primer, Nemci skoro 20 puta više. Međutim, tradicija pravljenja i ispijanja ovog napitka kod nas nije mala.

Prema rečima Saše Despotovića, inženjera prehrambene tehnologije, asistenta na Tehnologiji piva Poljoprivrednog Fakulteta Zemun, Srbi su za ovo piće znali još u ranom srednjem veku. Spravljali su ga i pili na dvoru, manastirima i privatnim posedima. O tome svedoče i Svetosavska hrisovulja, Dečanska povelja i jedno sačuvano pismo kralja Vladislava.

Prvo srpsko pivo pravilo se od slada iz žita, uz postupak ohmeljivanja. Zavisni seljaci na posedima Banjskog, Bistričkog, Gračaničkog i Dečanskog vlastelinstva, bili su dužni, obično pred neki praznik, da daju manastiru slad i hmelj.

Pivo se pilo i u Pirotskom kraju, ali se spremalo sa ovsenom žitaricom, i bilo je poznato pod nazivom „Alovina“. Slična je ruskom kvasu. Ozbiljnija upotreba piva počinje u 16. veku, za vreme vladavine despota Stefana Lazarevića i rasta privrednog života u Beogradu.

- U vreme Despota Stefana, sve se više pilo pivo kao novo piće - kaže Saša Despotović. - Nakon austro-turskog rata početkom 18. veka i austrijske okupacije Beograda dolazi do naseljavanja Nemaca koji sa sobom donose znanje i tehnologiju prozvodnje piva. Upravo u tom periodu na Dorćolu se otvaraju dve male pivare radionice.

Kako naš sagovornik kaže, kada su se Turci ponovo vratili u Beograd, pivari se sele na levu obalu Dunava i Save, u Zemun i Pančevo i tako nastaje najstarija pivara na Balkanu - Pančevačka pivara, koja je počela sa radom 1722. godine. Vlasnik je bio Abraham Kepiš.

Kako istraživanja pokazuju, u 18. veku se u Beogradu trošilo mnogo alkohola. Srpski guverner, general Maruli, u jednom izveštaju iz 1731. godine se žali kako: „Svaki nevaljalac, koji ovamo dobegne i uzme jednu sobu pod kiriju, kupi bure ili dva piva ili ih uzme na veresiju“. Za vreme nemačke vladavine Beogradom, trošilo se naročito mnogo piva.

- Nakon Pančevačke pivare, 1730. godine otvara se Vršačka pivara koju su osnovali nemački doseljenici kao komorsku pivaru koja je bila pod kontrolom države - kaže Despotović.

- Ubrzo nakon toga otvaraju se pivare u Zrenjaninu 1745. godine, Apatinu 1756. godine, Bečeju 1806. godine, Jagodini 1852. godine, Valjevu 1860. godine, Nišu 1884. godine, Čelarevu 1892. godine...

U 19. veku knez Miloš Obrenović ispoljio je veliko interesovanje za pivarstvo.

- Na njegovu molbu mlinarski stručnjak iz Sremske Mitrovice, Vajhapl, 1839. godine otvara prvu malu radionicu za varenje piva u Beogradu, na prostoru između današnjih ulica Skadarske i Cetinjske - priča Despotović.

- Tako i počinje novija istorija beogradskog pivarstva. Odmah zatim izgrađena je i Velika pivara kneginje Ljubice, na uglu Balkanske i Gepratove ulice, koja je kasnije odigrala značajnu ulogu u kulturnim i političkim zbivanjima.

U Velikoj pivari održavale su se i prve pozorišne predstave u Beogradu. Kasnije je stvoreno i prvo Srpsko pivarsko akcionarsko društvo.

Početak 20. veka obeležile su mnoge tehničke novine, koje su uvedene kako u beogradske, tako i u ostale pivare na teritoriji tadašnje Jugoslavije. Sve novine prvi je uvodio Đorđe Vajfert, vlasnik pančevačke pivare, koji je izgradio novu veliku pivaru i u Beogradu, ispod Topčidera, na mestu današnje velike fabrike BIP.