NA istočnom kraku Koridora 10, od Proseka kod Sićeva do granice sa Bugarskom, na 30 lokacija koje su protekle četiri godine istraživali arheolozi, otkriveno je kulturno i istorijsko blago značajno za Balkan, ali i za Evropu i njenu nauku. Arheolozi Zavoda za zaštitu spomenika kulture i njihove kolege iz Pirota i Bele Palanke su se bukvalno utrkivali sa neimarima i njihovim mašinama, a rezultati njihovog rada biće od ogromne koristi budućim istraživačima. Neke od lokacija biće konzervirane i dostupne turistima, a neke obeležene, da se zna da postoje, ukazuje mr Predrag Pejić, arheolog iz pirotskog muzeja „Ponišavlje“.

- Radilo se etapno, baš onako kako su radili i građevinari. Trenutno se istražuje etapa od sela Čiflik do Bele Palanke. Kod sela Špaj otkrivena je ranohrišćanska crkva koja datira iz 4. veka. Ovde imamo i lokalitete kod Crvene reke i Crvenog brega gde je otkriven miljokaz, posvećen rimskom imperatoru Severu. Kod Sinjca su otkrivene grobnice iz gvozdenog doba, reč je o lokalitetima Crkvište i Selište, koje je istraživala koleginica Mirjana Blagojević iz Zavoda za zaštitu spomenika kulture. Zatim slede lokacije u Crnoklištu kao i Tri krsta kod Sarlaha, nadomak Pirota - kaže Pejić.

Prema njegovim rečima, celokupna nišavska dolina, kojom se pruža trasa savremene panevropske saobraćajnica obiluje arheološkim lokalitetima, jer su se istim pravcem pružale saobraćajnice, ali i naselja u dalekim vekovima. Ovde su otkriveni ostaci starijeg neolita kao i starčevačke kulture iz 5-6. veka pre nove ere. Neke od njih nije moguće zaštititi jer su nastambe rađene od pruća i blata. U drugim delovima Srbije nisu pronalaženi ostaci ove kulture.

- Kada je reč o materijalnim ostacima, kao što su miljokazi kod Palanke i onaj koji je otkriven kod Vojnegovačke bare nadomak Pirota, oni su već našli svoje mesto. Palanački je postavljen u centru ovog grada, a pirotski se trenutno nalazi u srednjovekovnoj tvrđavi i uskoro će i on biti postavljen na raskrsnici kod Kalea.

Jedan od najdragocenijih materijalnih ostataka je i vojni put iz rimskog doba kod Dimitrovgrada, u mestu Kandine bare.

GROBNICE U SELU DOL

MEĐU materijalnim ostacima su i grobnice u selu Dol kod Palanke, koje takođe mogu biti dostupne javnosti. Veoma dragocena su i nalazišta Mađilka i Duganovo lozje kod Pirota, koji se u vreme Rimljana zvao Tures. Ovde postoje mnoge nekropole i bogata antička građa.