Prvovenčanog slavimo samo na ekranu

KRUNISANjE Stefana Nemanjića jedan je od ključnih događaja srpske istorije. Sticanje kraljevske krune vladara srednjovekovne Raške, punih 800 godina kasnije, međutim, u Srbiji nije praznik. Za razliku od države koja ovu godišnjicu ne smatra vrednom centralne svečanosti, na autentičan način veliki datum obeležiće gotovo samo televizija - premijerom serije o prvim izdancima srpske vladarske loze.

Neće značajna godišnjica, ako je za utehu, proteći u totalnoj tišini. Srpska akademija nauka i umetnosti i Pravni fakultet u Beogradu 25. oktobra organizovaće svečanu tribinu posvećenu 800. godišnjici krunisanja Stefana Prvovenčanog, na kojoj će govoriti naši eminentni poznavaoci njegovog vremena i života. Iz štampe je istim povodom izašlo nekoliko knjiga, od kojih je najveći odjek dobilo izdanje "Srbija 1217" čiji su autori Radivoj Radić i Siniša Mišić.

Senku na ove događaje, međutim, baca činjenica da jubilej sticanja zvaničnog kraljevskog dostojanstva Stefana Nemanjića neće biti zvanično obeležen. Neće biti održana ni svečana akademija.

PROČITAJTE JOŠ: Venčac krije dvor iz doba Nemanjića

Poznavaoci istorije srednjeg veka, kao i državnopravne evolucije našeg naroda ovo pravdaju činjenicom da moderna Srbija svoju državnost temelji na Prvom srpskom ustanku 1804. i Sretenjskom ustavu 1835. godine. Ovi datumi uzeti su kao ključni u rađanju države. Zbivanja koja pripadaju srednjem veku, iako ogromnog značaja, ipak ne mogu da se smatraju ključnim za državnopravnu tradiciju savremene Srbije.

- Teško je dati pravi odgovor na pitanje kako bi država trebalo da postupi povodom 800. godišnjice krunisanja Stefana Prvovenčanog - smatra akademik Ljubomir Maksimović. - Nema sumnje da je moderna država bazirana na državnopravnim iskoracima napravljenim u 19. veku. Veliko je pitanje šta bi dobili kada bi nizu važnih momenata u zaokruživanju srpske države dodali i događaje srednjeg veka. Oni nesumnjivo imaju prvorazredni značaj, ali više u sferi duhovnosti, kulture i istorije, a manje u usko posmatranom državnopravnom i političkom kontekstu.

Krunisanje drugorođenog sina velikog župana Stefana Nemanje u manastiru Žiča 1217. za istorijsku nauku grandiozni je događaj naše prošlosti. Kruna koju je dobio od pape Honorija Trećeg bila je zvanična ulaznica Raške države za ulazak na međunarodnu scenu.

Da događaji iz novije istorije po svom značaju prevazilaze srednjovekovne, ma koliko deluju važni i prekretni, smatra i istoričar Radoš Ljušić. On navodi, za "Novosti", da je uobičajeno da države za nacionalne praznike biraju skorije datume, pretežno iz 18. veka. To je slučaj sa SAD, Francuskom, kao i mnogim drugim zemljama.

- Za Srbiju nijedan datum iz srednjeg veka nije važan kao Sretenje iz 1804. ili su makar u istoj ravni. Iz srednjovekovnog perioda najznačajniji događaj je proglašenje carstva iz 1346. godine. To je jedini momenat te epohe koji zaslužuje da na njega obratimo pažnju - kaže Ljušić.

On navodi da ukoliko bismo išli daleko u prošlost, onda se ne bi trebalo zaustaviti na Nemanjićima, jer su Srbi svoje kraljeve imali i u vekovima pre njih.

Komentarišući to što prvi koraci u zaokruživanju srpske države dremaju u tami prošlosti i zaborava, naš sagovornik kaže da je veliki problem i činjenica da se istorija iz perioda Nemanjića dugo nije uopšte izučavala.

- Srbi su na srednjovekovnu kulturu i istoriju potpuno zaboravili. Udžbenici iz istorije u Titovo vreme o Nemanjićima su imali samo po jednu stranicu. U tim knjigama više je materijala bilo o francuskim socijalistima nego o Nemanjićima - kaže naš sagovornik.

PROČITAJTE JOŠ: Mineralno blago nemanjićke Srbije

Srednjovekovni temelj vidljiv je u glavnim obeležjima savremene Srbije - njenom državnom grbu i zastavi. Ovim znamenjima dominira beli dvoglavi orao sa ocilima, kakav su i Nemanjići nosili na svojim štitovima i stegovima. Ostala znamenja pripadaju kasnijim razdobljima i dinastijama.

Verovatno smo među retkim nacijama koje su uspele da u kolektivnom sećanju potpuno potisnu svoje prve vladare. Stefan Prvovenčani nema nijedan spomenik, niti dostojno spomen-obeležje u Srbiji.

Nasuprot nama, mađarski kralj Stefan (Ištvan) ima kultni status u mađarskom narodu, a i Bugari izuzetno drže do Simeona Velikog, osnivača bugarskog carstva. Slično, sadašnja Hrvatska često se i rado priseća svojih vladara srednjeg veka - Branimira, Tomislava i drugih.

IMPOZANTNA STATUA ISPRED MUZEJA

GOTOVO osam vekova je trebalo da prođe da bi srpski narod odao adekvatnu počast osnivaču srednjovekovne srpske države - Stefanu Nemanji. Grad Beograd planira da podigne impozantni spomenik ovom vladaru i monahu. Monumentalna statua biće postavljena ispred beogradske Železničke stanice u koju će biti useljen Muzej istorije srednjeg veka. Otkrivanje ovog spomenika trebalo bi da bude sastavni deo obeležavanja 800. godišnjice sticanja samostalnosti Srpske crkve 2019. godine.

VLADARI PRE NEMANjIĆA

SRBIJA je imala svoje vladare i pre Nemanje i Stefana Prvovenčanog, što mnogi uzimaju kao argument da državnopravni akcenat ne bi trebalo da bude na nemanjićkoj istoriji.

Vlastimirovići su prva srpska dinastija koja je vladala sredinom 9. veka. Njih nasleđuju Vojislavljevići, među kojima je najpoznatiji kralj Bodin, koji je stolovao u Duklji (današnjoj Crnoj Gori), koja je tada bila jedna od više srpskih zemalja. Domaće naučne i kulturne elite, međutim, ovim vladarskim lozama nisu pridavale veći značaj.