NIZOM manifestacija, Novi Sad i više drugih gradova u Vojvodini u ponedeljak će obeležiti 95. godišnjicu održavanja Velike narodne skupštine na kojoj su se oblasti koje, administrativno, čine AP Vojvodinu, prisajedinile Kraljevini Srbiji. Za razliku od njih, aktuelna pokrajinska administracija tu godišnjicu neće obeležiti ni jednom jedinom manifestacijom.

- To ne treba da čudi jer su se oni koji su, još uvek, na čelu pokrajinske administracije, nedavnim usvajanjem Deklaracije o ustavnom položaju Vojvodine u kojoj se pozivaju na odluke komunističke skupštine Vojvodine iz 1946, praktično odrekli 25. novembra 1918. A taj datum je, definitivno, iz temelja promenio tok istorije na ovom prostoru - kaže za „Novosti“ istoričar dr Drago Njegovan, jedan od najboljih poznavalaca prilika na kraju Prvog svetskog rata i istorijskog značaja tada donetih odluka.

Bilo kako bilo, aktuelna većina u Skupštini Vojvodine (DS, LSV, SVM), dodaje sagovornik „Novosti“, i današnjim ćutanjem jasno pokazuje da je između dve tradicije - opštenarodne koja je preovladala 1918. i boljševičke koja je trijumfovala posle Drugog svetskog rata - odlučila da bude baštinik ove druge.

- Godišnjica prisajedinjenja danas će biti obeležena i u Subotici, Zrenjaninu, Odžacima i još nekim gradovima, a što se, pak, same Velike narodne skupštine iz 1918. tiče, 757 delegata koji su, jednoglasno, doneli odluku o pripajanju Kraljevini Srbiji su mandat za to dobili na prethodnim izborima po gradovima i selima Bačke, Banata i Baranje, na kojima su, prvi put u istoriji ovog prostora, pravo glasa imale i žene - dodaje Njegovan.

OVERENO U TRIJANONU DVE godine posle Velike narodne skupštine u Novom Sadu, u francuskom dvorcu Trijanon potpisan je sporazum između sila Antante i Mađarske. To je, praktično, značilo i međunarodnu verifikaciju odluka donetih u Novom Sadu 25. novembra 1918.
- Tako su odluke Velike narodne skupštine postale deo međunarodnog prava koje važi i danas - kaže, za „Novosti“, novosadski istoričar Đorđe Srbulović.
- Svako dovođenje tih odluka u pitanje je grub pokušaj revizije i istorije i tog prava.

Skupštinu je, precizira on, činilo 578 Srba, 84 Bunjevca, 62 Slovaka, 21 Rusin, šest Nemaca, tri Šokca, dva Hrvata i jedan Mađar. Zajedno sa njima, u zdanju tadašnjeg novosadskog hotela „Grand“, 25. novembra 1918. bila je i delegacija Skupštine Srema koju je predvodio dr Žarko Miladinović i koja je, dan ranije, u Rumi, takođe jednoglasno donela odluku o prisajedinjenju te oblasti Kraljevini Srbiji.

- Ključna ličnost ne samo Skupštine, nego i svih zbivanja na kraju Prvog svetskog rata, bio je predsednik Srpskog narodnog odbora Jaša Tomić - podvlači Njegovan.

- Njegova istorijska rečenica „Najpre srpska košulja, a onda jugoslovenski kaput“, bila je presudna za odluku o direktnom prisajedinjenju Kraljevini Srbiji, a ne za ulazak u buduću Kraljevinu SHS preko Jugoslavanskog narodnog vijeća, što se pokušavali nametnuti iz njegovog sedišta u Zagrebu. Da je tada urađeno obrnuto, oni koji Vojvodinu danas pokušavaju da odvoje od Srbije, imali bi neuporedivo jače pravno i političko uporište.


MILICA PREDVODILA ŽENE

ZAHVALjUJUĆI pravu glasa koje su dobile prvi put u istoriji, među delegatima se našlo i sedam žena. Bile su to Milica Tomić iz Novog Sada, inače kćer Svetozara Miletića i supruga Jaše Tomića, Mara Jovanović iz Pančeva i Subotičanke Katica Rajčić, Olga Stanković, Anastazija Manojlović, Mara Malagurski i Manda Skenderović.