U FONDU Arhiva Vojvodine označenom brojem 183, u koji su "Novosti" ekskluzivno imale uvid, čuvaju se dokumenti Državne komisije za utvrđivanje ratnih zločina okupatora i njihovih pomagača. U knjigama 63 i 64 tog fonda su i spiskovi sa imenima ukupno 7.739 osoba koja je Državna komisija za utvrđivanje zločina okupatora i njegovih pomagača na teritoriji Vojvodine tokom Drugog svetskog rata, označila kao ratne zločince.

- Državna komisija formirana je 1944. godine, dakle dok je rat još trajao - kaže arhivista Vladimir Ivanišević. - Ona je radila na teritoriji cele Vojvodine koja je, za vreme Drugog svetskog rata, bila podeljena na tri okupacione zone: mađarsku, nemačku i hrvatsku. Do 1945. godine, kada je ta oblast pripojena Hrvatskoj, predmet njenog rada bila je i Baranja.

U skladu sa propisima o čuvanju arhivske građe, Arhiv Vojvodine nema pravo da saopštava imena lica sa pomenutih spiskova. Izvesno je, međutim, da su na njima, u ogromnoj većini, lica mađarske i nemačke nacionalnosti. Deo njih su što vojni, što civilni sudovi, u čijoj jurisdikciji su posle 1945. takođe bili, i sudili su za ratne zločine. Precizne evidencije o broju takvih presuda, međutim, još nema. Pretpostavlja se da je reč o oko 7.000.

NARODNI NEPRIJATELjI DRŽAVNA komisija za utvrđivanje zločina okupatora i njegovih pomagača na teritoriji Vojvodine sačinila je i posebne spiskove narodnih neprijatelja koji se, takođe, čuvaju u Fondu 183. Na njima je 8.640 imena, većinom onih koji se nalaze i na spisku ratnih zločinaca.

- To tek treba da se definitivno utvrdi, što iz naših dokumenata, što iz dokumenata drugih arhiva, odnosno sudova, za šta će biti potrebno prilično vremena - kaže Stevan Rajčević, direktor Arhiva. - U svakom slučaju, dokumenti koje mi čuvamo na raspolaganju su organima koji se time bave, pre svega komisiji koju je formirala Vlada Srbije, kao i zajedničkoj međudržavnoj komisiji Srbije i Mađarske.

Samo na one za koje je, nedvosmisleno, utvrđeno da su za vreme Drugog svetskog rata počinili ratne zločine, u skladu sa dogovorom republičkog Ministarstva pravde i SVM, odnosiće se i odredbe o zabrani vraćanja imovine, koje sadrži novi Zakon o restituticiji. Svaki pojedinačni slućaj će, međutim, u skladu sa novim zakonom o rehabilitaciji, koji bi u Skupštini Srbije trebalo da se nađe početkom novembra, biti posebno preispitan.

- Nama se, do sada, upravo radi rehabilitacije predaka, za podatke obratilo oko 200 stranaka - precizira Katarina Marković, rukovodilac depoa Arhiva. - Očekujemo, međutim, da će se broj takvih zahteva, uključujući i one za lica sa spiskova Fonda 183, posle usvajanja novog zakona o rehabilitaciji, znatno povećati.


KNjIGA OZNE

DEO Fonda 183 Arhiva Vojvodine je knjiga sa spiskom pogubljenja izvršenih na kraju Drugog svetskog rata po nalogu Ozne, označena brojem 73. U njoj su imena oko 1.500 Mađara, Hrvata i Srba, sa kratkim opisom krivice koja im je pripisana i mestima na kojima su pogubljeni.