Tajne ubistava - u podrumima

 U HRVATSKIM novinama se nedavno pojavio Ilija Stanić iz Sarajeva, nekadašnji saradnik Službe državne bezbednosti Jugoslavije, koji je, prema podacima DB, u Španiji 20. aprila 1969. godine ubio ustaškog komandanta Vjekoslava Maksa Luburića. Ovaj ubica DB nikada nije odgovarao za atentat na Luburića. Stanić živi u BiH, povremeno dolazi u Srbiju, mada ga Španija traži preko Interpola da mu sudi za ovo naručeno ubistvo.
- Stanić je izjavio da on lično nije ubio Luburića, već da je omogućio da to učine dvojica ljudi Ante Pavelića. Ilija Stanić ne govori istinu. On je bio na vezi sa Mićom Japundžom, inspektorom Udbe, od koga je dobio zadatak da u Španiji ubije Luburića. O tome u arhivi tajne policije postoji zvučni zapis raporta Ilije Stanića kako je štanglom i udarcima u glavu likvidirao Luburića. Udba je, uostalom, u emigraciji ubila 70 Hrvata i 50 Srba iz političkih razloga. Međutim, kako Srbija i BiH još nisu doneli zakone o otvaranju tajnih arhiva državne i vojne bezbednosti, kao i zakone o tajnim personalnim dosijeima ovih službi, još se ne zna ko je tajno za Udbu, SDB, SID i KOS ubijao jugoslovenske emigrante - kaže Bože Vukušić, bivši pripadnik SDB Hrvatske i svedok u procesu protiv naručilaca likvidacije Stjepana Đurekovića 1983. godine u Nemačkoj.
U Hrvatskoj su ti zakoni doneseni i već je suđeno dvojici državnih ubica, Franju Goreti i Vinku Sindičiću. A posle svedočenja Vinka Sindičića, u Nemačkoj su za naručenu likvidaciju Đurekovića na optuženičku klupu stavljeni Josip Perković i Zdravko Mustač, bivši šefovi SDB Hrvatske. Nemci su tražili da se na sudu pojavi i Božidar Spasić, bivši radnik SDB Jugoslavije, kako bi potvrdio ko je iz Srbije učestvovao u tom ubistvu. Spasić je to odbio i tako je tajna o državnim ubicama DB iz Srbije ostala zaključana u arhivima ove tajne službe.
- U Srbiji i Crnoj Gori danas žive trojica bivših likvidatora, jer je srpska tajna policije ostale, njih desetoricu, ubila. Ti ljudi su javnosti bili poznati kao vođe paravojnih snaga ili kumovi srpskog podzemlja devedesetih godina - tvrdi Bože Vukušić, inače, autor knjige o tajnim likvidacijama emigranata.
Tajna o državnim ubicama Srbije samo je jedna od sakrivenih istorijskih činjenica u arhivima DB. Jeste BIA od 2004. do danas Arhivu Srbije predala 64.000 tajnih dosijea, ali još nije učinila dostupnim dokumentaciju o svojim tajnim operacijama. Kako tvrdi poverenik za informacije od javnog značaja Rodoljub Šabić, veliki broj ličnih dosijea od 1945. do danas nestao je iz arhiva tajne službe. Tako da se ni danas ne zna da li su saradnici tajne policije zaista bili Ljubomir Magaš, Andrija Lakonić, Đorđe Božović, Željko Ražnatović i drugi momci sa asfalta, ali i bivši premijer Milan Stojadinović i bivši patrijarh German.
- Mi naučnici nemamo uvid u ono što je i dalje u depoima BIA, SID, KOS, VBA, SPC i drugim državnim tajnim arhivima. Ne znamo šta oni skrivaju, jer nam ih državne institucije ne otvaraju za naučna istraživanja. Kada sam, na primer, od BIA tražio dokumenta o patrijarhu Germanu, odgovoreno mi je da ne mogu da budu dostupna u interesu državne bezbednosti. Kada sam u SPC tražio dokumenta o patrijarhu Varnavi, rečeno mi je: „Dobio si, a nisi dobio“. Crkva mi je o Varnavi dala jedan nevažan dokument, kako ne bih rekao da je odbila moj zahtev - priča nam istoričar Veljko Đurić, ekspert za istraživanje odnosa tajne policije i SPC.
Đurić svedoči da BIA čuva tajnu o teroru tajne policije nad sveštenstvom SPC, a sama Crkva skriva dokumenta o stvaranju Jugoslovenske pravoslavne crkve, o tajnim pregovorima sa Vatikanom i o patrijarsima i vladikama koji su radili za državnu bezbednost.
- U mraku državnih podruma skrivaju se istine o više od pola miliona ljudi koji su bili izloženi nelegalnom progonu i torturi, a koji su stradali u operacijama „Crveni teror“, „Obavezni otkup“, kao i čistkama Ozne, KNOJ-a i jedinica protiv pete kolone. I bili žrtve prekih sudova, obračuna oko IB i brionskih sukoba. Ni danas se ne znaju grobovi mnogih pobijenih građana i pripadnika nacionalnih snaga po srpskim gradovima, kao ni grobnice Draže Mihailovića, pa i mog pradede Milana Nedića - kaže Aleksandar Nedić, praunuk Milana Nedića.
Naši sagovornici tvrde da u tajnim arhivima postoje dokumenta koja pokazuju kako su jugoslovenski i srpski političari naređivali fizičke masovne likvidacije ili političko uništavanje svojih protivnika.
- Priča se da su Mitja Ribičič i Milka Planinc lično učestvovali u ubijanju odbeglih pripadnika nacionalnih snaga u Kočevskom rogu i Blajburgu 1945. godine. A da je Stane Dolanc naredio ubistvo Stjepana Đurekovića, direktora u INI, jer je odao Nemacima tajne o vojnim rezervama goriva, i da je odobrio ubistvo više od 200 emigranata u inostranstvu. Josip Broz je naredio da se omogući upad hrvatskih nacionalista na Radušu 1972. godine, a potom njihovu likvidaciju, da bi ojačao svoju vlast - tvrdi Bože Vukušić.
Vukušić, međutim, upozorava da se najveće istorijske tajne nalaze sakrivene u vojnim dokumentima, jer je „armija bila glavna Titova služba bezbednosti“.
- U vojnim arhivima danas se skriva istina o vojnim prekim sudovima i masovnim streljanjima po kratkom postupku ljudi na prostoru čitave Jugoslavije, o likvidacijama ustaša, četnika, balista, ibeovaca, ali i o tajnim operacijama naoružavanja generala Markosa u Grčkoj, PLO u Izraelu, alžirskog pokreta, kao i izgradnje vojnih fabrika i bunkera Sadama Huseina u Iraku. JNA je uz pomoć svojih obaveštajaca u Engleskoj ukrala motor „rols rojsa“, koji je korišćen za izgradnju prvog aviona tipa „orao“ u Jugoslaviji - otkriva nam Bože Vukušić.
Istoričar Miloje Pršić, bivši direktor Vojnog arhiva, nam, međutim, skreće pažnju da treba naučno odgonetnuti tajnu vezu KPJ i SKJ sa JNA.
- Ako se naučno u tajnim arhivima istraži uticaj partije na armiju, videće se kako su se političke odluke odražavale na naređenja vojnim jedinicama i službama bezbednosti - bio je kratak Miloje Pršić.
VBA nije Vojnom arhivu predala jedino vojna dosijea, u kojima ima i personalnih kartona. Mi ćemo ta dokumenta predati čim bude donesen zakon o dosijeima - rekao nam je Svetko Kovač, direktor VBA.
Arhivista Dragan Krsmanović, bivši načelnik Vojnog arhiva, otvoreno priznaje da bi posle otvaranja samo tajnih arhiva JNA i VBA srpska istorija izgledala sasvim drugačije.

OBRAĐIVANjE EMIGRACIJE
- Diplomatska tajna služba SID je „obrađivala“ antijugoslovensku emigraciju i ratne zločince sa prostora SFRJ. U arhivima Ministarstva spoljnih poslova nalaze se dokumenta o emigrantskim organizacijama, teroristima i zločincima, kao što su Andrija Artuković, Ivo Rojnica, dr Krunoslav Draganović, dr Mate Meštović, vojvoda Momčilo Đujić i Dinko Šakić. Međutim, SID skriva i istinu o diplomatskoj pošti SAD i Velike Britanije i odnosu ovih država prema dinastiji Karađorđević, prema Draži Mihailoviću i prema Josipu Brozu - tvrdi Slobodan Keković, bivši konzul.
SID je otkrio veze Moskve sa ustaškim liderom Brankom Jelićem u Minhenu, koji je tajno sarađivao sa hrvatskim političarima u Zagrebu. I da je SSSR direktno pomagao političke emigrante, ibeovce u Moskvi, o čemu je Tita izveštavao ambasador Veljko Mićunović. Ta tajna dokumenta su predata Arhivu Jugoslavije i SDB.

PROGONI U ARMIJI
U ARMIJI je za pola veka politički progonjeno više od 100.000 ljudi i o tome se u javnosti ništa ne zna. VBA je krajem 2006. i početkom 2007. godine predala Vojnom arhivu Srbije arhivsku građu od 317 dokumentarnih zbirki sa 50.000 stranica. U okviru ovih zbirki nalazi se 10 svezaka sa 1.800 stranica građe koja se odnosi na Informbiro, saznali smo u VBA. Svoj tajni dosije u Upravi bezbednosti ili KOS, imali su, na primer, generali Arso Jovanović, Vlado Dapčević, Radojica Nikčević, Gojko Nikoliš, ali i Jovanka Broz, kao nesuđeni naslednik Josipa Broza, kao i Slobodan Milošević, koji je bio okarakterisan kao veliki srpski nacionalista, opasan po JNA i SFRJ. Jovanka Broz i Slobodan Milošević su bili samo neki od 10.000 lica koje je KOS tajno pratio i prisluškivao. Njihovi dosijei se u VBA još skrivaju od javnosti.