Italijani ustašama nisu verovali

KADA je nedavno u Rimu objavljena knjiga Radmile Mile Mihajlović “Jugoslavija april 1941 - septembar 1943” italijanska javnost nije skrivala iznenađenje.

- Ova knjiga je jedinstveno svedočanstvo o tome da je prvo etničko čišćenje u Evropi počinjeno nad Srbima u Hrvatskoj 1941. godine - rekao je senator Ajmone Finestra tom prilikom u italijanskom parlamentu. Ovu ocenu su preneli italijanski mediji.

I akademik Vasilije Krestić, koji je iznenađen otkrićem nepoznate arhivske građe u Italiji, koja govori o naporima Italijana da spreče prvi genocid nad Srbima u ratnoj Evropi 1941. godine.

- Radeći godinama na istraživanjima italijanske arhivske građe uverila sam se da su Italijani još tokom rata pokušavali da štite Srbe od ustaša, ali i od četnika i partizana, koji su ih zverski ubijali - otkriva autorka Radmila Mila Mihajlović.

Italijani su, pokazuje uvid u ova dokumenta, proglašenje NDH dočekali sa “zaprepašćenjem”. Već 12. aprila 1941. general Emilio Điljoli traži dozvolu da silom protera ustaše iz Šibenika. Sledi neuspeli pokušaj rešavanja spora u maju Rimskim dogovorom između Musolinija i Pavelića. Zbog nezadovoljstva Italijana, jer im je ostavljen samo uzak pojas uz more, rimski parlament nije ratifikovao sporazum.

- Genocid nad Srbima počeo je odmah po proglašenju NDH. U Kninu je tada živelo 20.000 Srba, a Srbi su bili većina i u Gračacu i Gospiću. Oni su tražili priključenje Italiji. Komanda divizije “Sasari” već 13. maja 1941. javlja iz Knina da se hrvatski element “neprijateljski odnosi prema svemu što je italijansko”, dok se “Srbi pokazuju kao naši prijatelji”. Divizija javlja i o ustaškim zločinima: “Osam srpskih seljaka ustaše su izvele iz voza na stanici u Zrmanji. Odatle su ih vezane odveli na planinu Velebit, gde su ih žive bacili u duboku jamu zvanu Tučić.”

Italijani su vladi u Rimu slali detaljne izveštaje o neverovatnim zločinima nad Srbima u Dalmaciji, Lici i Kninskoj krajini. Komandant italijanske 2. armije, general Vitorio Ambrozio, javljao je 3. avgusta da su zverstva poput ustaških “zabeležena samo u mračnom dobu srednjeg veka”, navodeći da je u Glini ubijeno 650 srpskih civila.

Mila Mihajlović prvi put pokazuje niz nepoznatih i orginalnih snimaka ustaških zločina. Pet fotografija su neprocenjive istorijske vrednosti, jer su jedini dokumenata o postojanju i užasima ustaškog logora na ostrvu Pagu.

- Srpsku devojčicu iz Gračaca, staru devet godina, ustaše su izbole bajonetima u leto 1941. Taj strašni snimak stavila sam na korice knjige kao opomenu da se zlo ne ponovi.Mnogi ljudi su izmasakrirani. O teško ranjenim Srbima brinuli su italijanski lekari i bolničari u Otočcu i Obrovcu.

Autorka svedoči da su Italijani u Dalmaciji ponekad bojkotovali direktive iz Rima, da se “ne mešaju u unutrašnje stvari Hrvatske”.

- Najpre su vojnici počeli da skrivaju ponekog srpskog civila po kasarnama. Videvši da oficiri ovo ne kažnjavaju, skrivanje postaje masovnije. Van dužnosti Italijani su hranili izbeglice sa svojih kazana i lečili u bolnicama - priča Mihajlović.

Jedan odlučan korak u zaštiti Srba povlači general Dalmaco, 24. juna 1941, naređujući jedinicama da uđu duboko na teritoriju NDH - oko 50 kilometera od mora - i formiraju liniju kontrole.

- Po naređenju generala Vitorija Ambrozija, komandanta 2. armije, do 5. septembra sve ustaše su bespogovorno morale da napuste demilitarizovanu zonu. To je označilo i kraj ustaškog masakra nad Srbima u Lici i Dalmaciji. U memorandumu italijanske vlade iz septembra 1945. ovi događaji se opisuju: “Takve mere, zajedno sa zaštitom i simpatijama italijanske vojske prema srpsko-pravoslavnom stanovništvu, proizvele su bes Hrvata i Nemaca, a otvorile vrata prijateljstvu između Italijana i Srba”.

OSLOBAĐANjE SRBA

Senator Ajmone Finestra kao neposredni učesnik zbivanja svedočio je da su Italijani spontano stali na srpsku stranu. U Gračacu odmah nakon dolaska zauzeli su ustašku kasarnu i oslobodili zatočene srpske žene i devojke. Ustašama je bilo zabranjeno da nose oružje i da su Hrvati zbog toga mrzeli Italijane.