NJEGOV zaista nesvakidašnji život protekao je između dve ogromne ljubavi: prema slikarstvu i Rusiji u kojoj ga je učio, i prema Srbiji sa čijim imenom na usnama je i izdahnuo. Vasilije - Vasa Eškićević (1867-1933), rođen u Irigu, jedini Srbin koji je slikarstvo diplomirao na Imperatorskoj likovnoj akademiji u Petrogradu, jedan od naših najznačajnijih slikara prošlog veka, lagano izranja iz privremenog zaborava.

Skrajnut je posle 1945, što zbog tematike iz Prvog svetskog rata, što zbog nacionalnog stava koji je, nepokolebljivo, zastupao do kraja života, ali njegove slike se poslednjih godina sve češće pojavljuju na aukcijama, a kolekcionari ih traže i direktno od njegovih naslednika.

- Eškićevićeva dela su poslednjih godina ponovo aktuelna.

Pre svega istorijske kompozicije, nastale tokom Prvog svetskog rata - potvrđuje za „Novosti“ Zoran Mandić, najveći novosadski kolekcionar.

TRAŽE I od ČITAONICE U SRPSKOJ čitaonici u Irigu se, uz desetak drugih, čuvaju i dve za Eškićevića karakteristične istorijske kompozicije, „Bekstvo austrougarske vojske na Suvoboru“ i „Opelo na ostrvu Vidu“. - I kod nas su, u više navrata, dolazili ljudi koji su želeli da ih kupe, ali su one Eškićevićev poklon čitaonici i nisu, naravno, za prodaju - kaže bibliotekar Branislav Jovičić.

Upravo tom, dokumentarističkom stranom Eškićevićevog ukupnog opusa koji se, inače, procenjuje na oko 400 slika, prema rečima istoričara umetnosti Nikole Kusovca, je ovaj rođeni Irižanin zadužio srpsko slikarstvo.

- On je, kao slikar 1. armije bio dragoceni svedok tragičnog i slavnog puta srpske vojske u Prvom svetskom ratu koji je i sam prošao i ovekovečio ga na svojim platnima - kaže Kusovac. - Uz to, pejzažima krajeva u južnoj Srbiji i Makedoniji ostavio je i vredan trag i u našem impresionizmu.

Pre studija na Imperatorskoj akademiji na kojoj je slikom „Zabajkalski kozaci u mandžurskim klancima“, diplomirao 1908, Eškićević je, inače, u Petrogradu bio učenik slavnog Ilje Jefimovič Rjepina, čiji je uticaj naročito vidljiv na njegovim ranim delima. Iz tog doba je i Eškićevićev autoportret koji, uz još desetak njegovih slika, u svom domu u Irigu čuva Eškićevićeva unuka dr Mara Jeftić.

- Kolekcionari se stalno interesuju za slike koje mi posedujemo, ali su one deo porodične kolekcije i više smo preokupirani time kako da ih restauriramo - kaže gospođa Jeftić. - Deda je, inače, u Petrogradu živeo do 1914, a kada je Srbija koju je voleo iznad svega napadnuta, pohitao je da je brani. Umesto puškom, činio je to kistom i zbog toga bio presrećan. Jugoslaviju nikada nije prihvatio, pokazujući to i tako što je, posle rata, kroz Novi Sad uglavnom išao u srpskoj ratnoj uniformi.

U njenoj kolekciji su i slike „Badnje veče u Petrogradu“ i „Tvrđava na Krfu“, nekoliko portreta u kojima je Eškićević bio vrhunski majstor. O tome svedoče i portreti kralja Aleksandra, kraljice Marije i vojvode Živojina Mišića.

Najveću kolekciju slika ovog slikara, potvrdio nam je to i Kusovac, prikupio je, inače, pokojni komandant Srpske dobrovoljačke garde Željko Ražnatović Arkan. U njoj je četrdesetak dela, sa isključivo ratnom tematikom.

- I od mene i mog pokojnog supruga su njegovi ljudi, svojevremeno, otkupili dve dedine nezavršene ratne slike - kaže Mara Jeftić. - Kada su došli bili smo iznenađeni i, priznajem, pomalo uplašeni, ali su ih na vreme i vrlo korektno platili.