Braća samo po Hristu

PRAVOSLAVNI vernik koji se u bilo kom hramu Koptske crkve u Egiptu nađe pred ikonom svetog Dioskora Aleksandrijskog - okrenuće glavu. Ova ličnost iz petog veka veličana je i osporavana, napadana i branjena. Deo pravoslavaca smatra ga svetiteljem, dok je na drugoj strani ortodoksnog sveta ovaj čovek - običan jeretik.

Za sve drevne patrijaršije - Carigradsku, Aleksandrijsku, Antiohijsku i Jerusalimsku, kao i sve pomesne pravoslavne crkve, zbog svog učenja Dioskor se smatra otpadnikom. Kao svetac, međutim, uživa izuzetno poštovanje među vernicima Koptske, Etiopiske, Sirijske i Jermenske crkve. Spor oko ovog tumača hrišćanske vere samo je jedno od pitanja oko kojih se, naoko jedinstvene, pravoslavne crkve duboko razlikuju.

Četiri daleke verske zajednice, zajedno sa „novom“ Eritrejskom, čine krug Dohalkidonskih ili Orijentalnih pravoslavnih crkava, koje se po mnogim pitanjima razlikuju od vernika „istočnog obreda“ iz ostatka sveta. Ta neslaganja, sve donedavno, činila su gotovo nepremostiv jaz u pravoslavnoj Vaseljeni, koja je kapa za 150 miliona vernika. Iako su do danas mnoge dogmatske prepreke prevaziđene u shvatanju hrišćanstva, u obredima, simbolima pa čak i u ikonografiji i dalje postoje velike razlike.

Tako, recimo, Etiopljani u svojoj verziji pravoslavlja praznuju subotu, obrezuju decu, a drže se i učenja o čistim i nečistim jelima. To je sve uticaj jevrejske religije, koji se vidi i u držanju „tabota“ - simbola starozavetnog kovčega - u oltarima hramova. Čin monašenja u Etiopiji izgleda tako što iskušenika zavijaju u pelene i kao mrtvaca polažu u kovčeg, a potom nad njim čitaju Psaltir.

Vernici na rogu Afrike zvona na crkvama gotovo da ne koriste, ali u bogosluženjima koriste muzičke instrumente - gitare, čegrtaljke, bubnjeve...

Jermeni, narod koji je prvi iznedrio hrišćanskog vladara, pričešćuju se kao rimokatolici - beskvasnim hlebom, potopljenim u čisto vino, za razliku od ostalih koji ga razređuju vodom. Ova crkva koristi i novi kalendar. Članovi Sirijske crkve (koju treba razlikovati od drevne Antiohijske patrijaršije u Damasku), krste se sa dva prsta - palcem i kažiprstom. Kao na Zapadu, to čine sa levog na desno rame.

Ikone, crkveni putiri, bračna pravila sveštenika i kalendar isti su i kod (severo)zapadnih pravoslavaca i kod Kopta. Njihovi sveštenici službe drže na starokoptskom - jeziku koji se smatra najbližim govoru drevnih faraona. U njihovim crkvama muškarci i žene razdvojeni su paravanom, a prihvataju i obrezivanje. U hramovima umesto raskošnih ikonostasa, kakvi postoje i kod nas, stoje skromne oltarske pregrade, kakve su korišćene i u prvim vekovima hrišćanstva.

- Dohalkidonske, savremene monofizitske, Orijentalne ili drevnoistočne crkve nisu priznale odluke Četvrtog vaseljenskog sabora održanog 451. godine - tumači profesor Bogoslovskog fakulteta, protojerej Radomir Popović. - To su nacionalne crkve koje su se kroz istoriju našle van granica Vizantije, a koje su verske raspre i podele dovele do raskida sa politikom Carigrada. Ove crkve u petom i šestom veku odvojile su se od Vaseljenske crkve.

U svojoj knjizi „Pravoslavne pomesne crkve“ Popović objašnjava da sa ostalim pravoslavcima nemaju liturgijsko zajedništvo. Krštenja, venčanja i pričešća, takođe, jedni drugima ne dopuštaju, jer nema ni uzajamnog priznavanja Svetih tajni. Razlog za to je što Orijentalne crkve ne priznaju, ne samo Četvrti, već ni ostale Vaseljenske sabore na kojima su donete ključne odluke koje danas čine hrišćanstvo.

SRPSKA CRKVA

SREDIŠTE velike pravoslavne porodice su crkve u rangu patrijaršije koje čine diptih - poredak po časti u Vaseljeni. Prva mesta zauzimaju Carigradska, Aleksandrijska, Antiohijska (Sirija) i Jerusalimska patrijaršija. Peto i šesto mesto u diptihu zauzimaju Ruska i Srpska pravoslavna crkva, a za njima slede Rumunska, Bugarska i Gruzijska crkva.

Ortodoksni svet upotpunjavaju crkve na Kipru i Sinaju, u Grčkoj, Poljskoj, Čehoslovačkoj, Finskoj, SAD, Japanu i Albaniji.