Stan skup i kad je dotiran

ISPOD linije siromaštva u Srbiji danas živi najmanje 100.000 građana. Za desetine hiljada ovih porodica i pristojan obrok je često pusti san, a kamoli stan. Samo mali broj najsiromašnijih uspeo je da se skući. Neki žive u socijalnim stanovima, ali im je i ta kirija velika obaveza. Zavisno od kvadrature, ali i grada, cena zakupa socijalnih stanova kreće se od 1.300 do 6.000 dinara.

Još 16.000 najugroženijih porodica će imati sreću da uđu u jedan od stanova čiji izgradnju će finansirati Evropska unija. Vensan Dežer, šef delegacije Evropske unije u Srbiji, najavio je da će naredne godine u više gradova biti finansirana izgradnja još toliko ovih stanova.

BEOGRAD: SEVAP

U poslednje četiri godine prestonica je udomila 450 porodica u socijalnim stanovima. Za najugroženije kategorije stanovništva od 2008. raspisana su četiri konkursa. Naredne godine počeće izgradnja još 400 stanova, od kojih će deo biti socijalni, a deo socijalno neprofitni.

- U prva tri konkursa za najugroženije sugrađane podigli smo 317 stanova u naselju Kamendin - za „Novosti“ priča Zoran Kostić, član Gradskog veća. - U poslednjem konkursu iz ove godine formirali smo novi blok zgrada u Ulici Mileve Marić Ajnštajn. Grad je tu izgradio 133 stana, a ključevi novim stanarima podeljeni su pre mesec dana.

Prema njegovim rečima, mesečni zakup za stan od 50 kvadrata iznosi oko 2.500 dinara. Prema uslovima poslednjeg konkursa, socijalne stanove mogli su da „traže“ oni koji su ostvarili pravo na materijalno obezbeđenje i čiji prihod po domaćinstvu ne prelazi 30.534 dinara. „Cenzus“ se uvećava za 20 odsto za samohrane roditelje, hranitelje, staratelje, roditelje dece ometene u razvoju koja nisu smeštena u ustanovu socijalne zaštite, osobe sa invaliditetom od 80 do 100 odsto, kao i porodice žrtava rata.

Posle isteka tog roka ugovor o zakupu može se obnoviti pod uslovom da su se stanari pridržavali obaveza predviđenih ugovorom i da im se u međuvremenu materijalno stanje nije popravilo. Socijalni stanovi su dom i mnogobrojnim Romima, raseljenim iz nehigijenskih naselja. Upravo su oni dali nadimak beogradskom naselju Kamendin gde mnogi i žive. Zovu ga „Sevap siti“.

UŽICE: IZBEGLICE

U stanovima namenski izgrađenim za zbrinjavanje socijalno ugroženih osoba u Sevojnu, industrijskom predgrađu najvećeg grada zapadne Srbije, dom je pronašlo 20 porodica raseljenih tokom ratova „na ovim prostorima“, kao i 15 socijalno ugroženih porodica. Dve zgrade u kojima su ovi ljudi našli svoj dom izgrađene su iz donacija organizacija „Help“ i ABS. Prva zgrada useljena je 2008. godine, a donator je zahtevao da u njoj dom nađu isključivo interno raseljeni sa KiM.

U skladu sa Zakonom o izbeglim licima, tokom prve tri godine stanari su bili oslobođeni plaćanja zakupa, odnedavno plaćaju naknadu od 1.380 do 2.050 dinara mesečno, plus komunalije. Zgrada je u vlasništvu Užica, stanovi su od 33 do 49 kvadratnih metara površine, bez prava otkupa.

Drugu sevojničku zgradu donatori su namenili izbeglicama sa cele teritorije nekadašnje države, a tri stana su obezbeđena za ovdašnje socijalno ugrožene porodice. Neki plaćaju komunalije, a neki su potpuno oslobođeni plaćanja računa. Svi su, međutim, obavezni da plaćaju račune za struju. Kiriju u ovoj zgradi porodice ne plaćaju. Vlasnik objekta je takođe grad, ne postoji mogućnost otkupa stanova, a grad je objekat poverio na staranje Centru za socijalni rad.

KRAGUJEVAC: BRIGA

Gradska uprava Kragujevca, u saradnji sa međunarodnim humanitarnim organizacijama, izgradila je i socijalno najugroženijim porodicama na korišćenje dala gotovo 200 stanova. Reč je uglavnom o smeštaju izbeglih sa područja bivše Jugoslavije i KiM, raseljenih iz kolektivnih centara. Krov nad glavom u socijalno zaštićenim uslovima dobilo je i više najsiromašnijih porodica iz ovog grada. Njima je podeljeno oko trideset odsto ovog stambenog fonda.

Prema podacima iz gradske uprave, u bloku Avala u naselju Aerodrom za socijalno ugrožene i izbegličke porodice izgrađeno je 96 stanova. Tu su smešteni oni koji plaćaju takozvanu neekonomsku kiriju - 1,3 evra po kvadratu.

U NOVOM SADU 557 STANOVA

NOVI Sad raspolaže sa 557 stanova, a većinu kvadrata grad je stekao u postupku nacionalizacije, neki su dobijeni na poklon ili su nasleđeni od sugrađana koji nisu imali naslednike. Interesovanje građana za dobijanje državnih kvadrata na korišćenje je veliko, a najčešće se za takvu vrstu pomoći obraćaju policajci i socijalno ugrožene porodice sa više dece.

Zavod za izgradnju grada samo upravlja stanovima za raseljavanje građana kojima je oduzeta imovina, jer se određeni objekti ruše ili rekonstruišu, a oko 200 stanova je dato na neodređeno vreme kao naknada ili u zakup. Neki stanovi su dati u zakup jer među građanima kojima je oduzeta imovina nije bilo interesa. Zakupci, uz kiriju, plaćaju i troškove za struju i druge komunalne usluge.

Ima i slučajeva bespravnog useljavanja u gradske stanove, i neki postupci su u toku.

Stambena agencija koja je u Novom Sadu formirana pre dve godine planirala je izgradnju stambene zgrade, a ti kvadrati bi bili namenjeni porodicama sa troje i više dece.

Iako država stanarima socijalnih stanova, kao što su oni u Smederevu (levo) i Beogradu, nadoknađuje režijske troškove, njihovi korisnici teško plaćaju i te, umanjene sume.