Pol NJumen - tihi gospodin koji je očaravao žene

PROGRAM “Velikani svetskog filma” Jugoslovenska kinoteka ovog meseca posvećuje Polu Njumenu (1925-2008), legendarnom američkom glumcu, oskarovcu, producentu, reditelju, vozaču reli trka..., i jednoj od najneobičnijih ikona koje je Holivud imao.

Od 24. do 29. septembra pred našim filmofilima je 16 ostvarenja u kojima je Njumen ostvario antologijske likove, među kojima su “Dugo, toplo leto” Martina Rita, “Mačka na usijanom limenom krovu” Ričarda Bruksa, “Ledi L” Pitera Justinova, “Pocepana zavesa” Alfreda Hičkoka, “Sudija za vešanje” i “Čovek iz Australije” Džona Hjustona, “Žaoka” Džordža Roja Hila, “Boja novca” Martina Skorsezea, “Pakleni toranj” Džona Giljermina, “Veliki skok” braće Koen... U ponudi je i njegov rediteljski hit “Uticaj gama zraka na čudesne nevene”, kao i poslednji film u kojem je Njumen igrao - “Put bez povratka” Sema Mendesa iz 2002. godine.

Jedan od najmuževnijih i najlepših glumaca koji su se pojavili na “pokretnim slikama” ostavio je za sobom uloge u više od 50 filmova, u kojima je igrao sa velikanima kao što su Orson Vels, Liz Tejlor, Ava Gardner, Robert Redford, Sofija Loren, Stiv Mekvin, Fej Danavej... Imao je deset nominacija za Oskar, nagrade Zlatni globus, kansku Zlatnu palmu..., ali Njumen nije bio samo to. Svog prvog filma, “Srebrna vaza”, koji je snimio 1954, odrekao se u novinama, smatrajući ga “najgorim filmom decenije”. Tokom 60-ih i 70-ih godina dospeo je na “crnu listu” američkog predsednika Ričarda Niksona zbog javnog angažmana protiv rata u Vijetnamu, imao je samo dva braka, sa glumicom Džeklin Vit, i legendarnom glumicom Džoan Vudvord, izbegao je skandale, i uspeo da bude sve ono što nije sinonim za klasičan Holivud - lep, normalan, skroman, ljubazan, uglađen, human... Na njegova životna shvatanja, kako je govorio, uticali su njegovi roditelji - majka koja je poreklom bila Slovakinja, a otac Jevrejin, pa se on izjašnjavao kao Jevrejin, jer je to bilo “izazovnije”.

“Mačka na usijanom limenom krovu”, “Dugo, toplo leto”, “Žaoka”

I svoj životni put gradio je drugačije - završio je srednju školu i prijavio se u mornaricu, jedan period Drugog svetskog rata proveo je na Pacifiku, 1946. upisao je koledž, dobio sportsku stipendiju, ali se posle diplomiranja posvetio pozorištu. Studije glume koje je započeo na Jejlu napustio je zbog nedostatka novca, a onda se preselio u Njujork, počeo da uči kod čuvenog Lija Strazberga, i tu započeo karijeru. Debitovao je na Brodveju, a posle filmskog debakla u “Srebrnom put” briljirao je u filmovima koji su postali kultni - “Neko tamo gore me voli”, “Mačka na usijanom limenom krovu”, “Mladi iz Filadelfije”...Onda su došli hitovi “Egzodus”, “Hazarder”, “Pokretna meta”, “Hladnoruki kažnjenik”, “Pakleni toranj”... U njegove najveće uspehe ubrajaju se antologijska ostvarenja “Buč Kasidi i Sandens Kid” i “Žaoka”, saradnja sa glumcem Robertom Redfordom. Njumen je najviše sarađivao sa svojom suprugom, glumicom Džoanom Vudvard - bili su partneri u filmovima “Dugo, toplo leto”, “Okupite se oko zastave, momci!”, “Pariski bluz”, “Hari i sin”, “Gospodin i gospođa Bridž”... zanimljivo je da je 25 godina posle filma “Hazarder” (1961), u kome je igrao Edija Felsona, istu ulogu reprizirao u filmu Martina Skorsezea “Boja novca”, za koju je dobio Oskar. Njegov poslednji filmski lik bio je šef mafije Džoni Runi, u trileru “Put bez povratka”. Sa filmske scene otišao je tiho:

“Počinjem da gubim memoriju i samopouzdanje, ne mogu više da pamtim, nemam hrabrosti da se pojavim pred kamerama, gluma je za mene završena priča”, izjavio je 2007. Sa istom tišinom i dostojanstvom, godinu dana kasnije, Pol Njumen je napustio i ovaj svet.

Pol Njumen i Džoan Vudvord

HUMANITARNE DONACIJE

POL Njumen je u devetogodišnjem braku sa Džeki Viti dobio sina i dve ćerke, a posle razvoda 1959. venčao se sa Džoan Vudvord. Iz tog braka, koji se i danas smatra jednom od nedostižnih holivudskih “institucija”, Njumen ima tri ćerke. Život Njumena najviše je promenila smrt njegovog sina Skota, koji je bio narkoman. Glumac koji je očaravao svet imao je grižu savesti i sebe smatrao najodgovornijim za tu tragediju. U znak sećanja na njega, osnovao je Centar “Skot Njumen” za lečenje zavisnika od droge. Kasnije, osnivao je i kompaniju Newman’s Own, koja ceo profit donira u dobrotvorne svrhe. Do maja 2007. ove donacije premašile su 220.000.000 dolara.

DVOSTRUKI ŽIVOT

AUTOMOBILSKE trke bile su jedna od najvećih strasti Pola Njumena, osvajao je titule na prestižnim takmičenjima (bio je drugi na čuvenoj trci “24 sata Le Mana”, imao je i vlastiti tim), a njegova legenda je decenijama ostala neokrnjena. Ipak, u biografskoj knjizi “Paul Newman: A Life”, autor Šon Levi baca izvesnu senku na njegov lični život. Levi tvrdi da se Njumen “utapao” u alkoholu, da je imao brojne ljubavne afere s partnerkama s kojim je snimao, ozbiljnu vezu s novinarkom Nensi Bejkon, da je bio ljubomoran na Branda... Džoan Vudvord je javno negirala istinitost ove knjige, objašnjavajući da je “besramno pisati o životu nekoga ko više nije živ i ne može ništa da demantuje”.