Vraćen nacistički plen

SABRANA Nušićeva dela, "Seobe" i "Knjiga o Nemačkoj" Crnjanskog, drama "Bez ljubavi" Vladimira Velmar-Jankovića, i još dve stotine knjiga koje su nacisti zaplenili po ulasku u Beograd 1941, i poslali u Nemačku, napokon su vraćene u Srbiju.

Predstavnici Bavarske državne biblioteke iz Minhena, predvođeni direktorom Klausom Cajnovom, posetili su Narodnu biblioteku Srbije i doneli paket od 203 knjige koje je nemačka vojska tokom okupacije uzela iz "Izdavačke knjižarnice Geca Kon". Ovim gestom, kako je istaknuto, Bavarska biblioteka iskazuje javno preuzimanje odgovornosti, upućuje izvinjenje, poziva na sećanje i na to da se ne zaboravi da je obaveza Nemačke da se iskupljuje za sve žrtve nacizma, među kojima je bio i Geca Kon.

Ogroman tiraž sa pečatom "Gece Kona", objavljen u predratnom Beogradu, snage Vermahta su prvo transportovale u Beč, a onda su knjige prosleđivane većim bibliotekama u Austriji i Nemačkoj.

- Na osnovu dokumentacije iz Bavarske biblioteke, rekonstruisano je da su samo na minhensku adresu stigli sanduci sa oko 600 naslova. Nažalost, pronađene su samo 203 knjige, a pretpostavlja se da je ostatak izgoreo prilikom savezničkog bombardovanja Nemačke - kaže, za "Novosti" Dobrila Begenišić, načelnica Odeljenja za naučnoistraživački rad NBS.

Srpske knjige otkrivene su u sklopu revizije fonda koju sprovode nemačke biblioteke. Sve su u veoma dobrom stanju, jer su bile zaštićene kao i svaki drugi deo fonda Bavarske biblioteke. Nemački bibliotekari otvorili su svaku knjigu i precizno utvrđivali poreklo. Među velikim brojem pronađenih naslova koji su tokom Drugog svetskog rata oduzeti od Jevreja, našle su se i ove iz beogradske knjižare Gece Kona. Takva dela vraćaju se naslednicima vlasnika, ali pošto Konovi naslednici nisu pronađeni, odlučeno je da se knjige vrate našoj nacionalnoj biblioteci, u godini kada se obeležava 75 godina od šestoaprilskog bombardovanja.

ČERČILOV "RAT"

GECA Kon je, inače, bio zaslužan za razvoj srpsko-nemačkih kulturnih veza. Objavljivao je mnogo prevoda sa nemačkog jezika, pa se među vraćenim knjigama nalaze i dela Frojda, Adlera, Marksa... Tu su i delo Vinstona Čerčila iz 1936. "Svetski rat - Svetska kriza 1911-1918", knjiga Karla fon Klauzevica "O ratu", "Mali grad" Hajnriha Mana, kao i pesme Vojislava Ilića, "Odabrane strane" Đure Jakšića, dela Stanislava Vinavera, Dragiše Vasića, roman "Gluho doba" Dušana Matića, knjiga pesama i "Hrvatska rapsodija" Krleže...