Iz Orlovine izronile vizantijske tajne

LOKALITET Orlovine, nadomak Malog Zvornika, godinama je ostajao izvan pažnje arheologa. Najnovije otkriće crkve iz 6. veka iznenadilo je stručnjake i pobudilo njihovu znatiželju da taj prostor podrobnije istraže.

Inicijativa za istraživanje potekla je od Dejana Pavića, profesora istorije iz Malog Zvornika koji je uspeo da zainteresuje opštinske vlasti da daju novac za prva istraživanja u koja se uključio beogradski Filozofski fakultet. Budući da se sa druge strane Drine nalazi velika tvrđava Zvornik, iz poznog srednjeg veka, stručnjaci su očekivali da će i na ovom lokalitetu pronaći objekte iz tog perioda. Na njihovo iznenađenje, otkrili su veliki ranovizantijski kompleks, čija gradnja odgovara vladavini cara Justinijana (527-565).

- Reč je o izuzetno velikom utvrđenom kompleksu, koji se pruža sa vrha brega i zahvata sve padine koje idu prema Drini - kaže, za "Novosti", rukovodilac istraživanja dr Dejan Radičević, docent na Odeljenju za arheologiju Filozofskog fakulteta. - Naša pretpostavka je bila da ćemo naći utvrđenje koje je iz istog vremena kao i zvornička tvrđava. Međutim, našli smo tragove iz znatno starijih epoha. Pojedinačni nalazi pokazuju da je vrh brega bio nastanjen još u praistoriji. Arheološki materijal pokazuje da je čitav kompleks sagrađen u 6. veku.

U doba cara Justinijana, koji je rođen na našim prostorima, mnogo se gradilo na Balkanu. Osim Justinijane Prime, koji je nesumnjivo najveći kompleks podignut u to doba, obnovljene su mnoge stare tvrđave, a građene su i nove.

- U sklopu te graditeljske aktivnosti podignuta je i tvrđava na Drini. Dosadašnja istraživanja potvrdila su da je reč o kompleksu koji se može svrstati u red većih tvrđava tog vremena na teritoriji Srbije - objašnjava Radičević. - Sagrađena je na raskrsnici važnih puteva, a, kako je ta oblast bogata rudama, jedna od funkcija tvrđave bila je kontrola rudnika.

Po rečima našeg sagovornika, objekti koji postoje unutar tvrđave dobro su očuvani. Zasada je najznačajnija crkva, koja, po svojim dimenzijama, spada u red većih sakralnih objekata tog vremena poznatih na teritoriji Srbije.

- Crkva u Malom Zvorniku duga je dvadesetak metara, što je svrstava u red većih. Definisali smo njenu osnovu, znamo gde je bio ulaz, oltarski prostor, kako je stajala. Ipak, bez ozbiljnih sistematskih istraživanja ne možemo imati precizne podatke o izgledu, načinu zidanja, eventualnim fazama i pouzdanom datovanju.

Još se pouzdano ne zna da li kompleks ima i objekte rezidencijalnog tipa. Radičević ističe da na vrhu utvrđenja postoje objekti većih dimenzija.

- Utvrdili smo da se u sklopu kompleksa nalazi i ogroman rezervoar za vodu, prečnika 15 metara, što govori o velikom broju stanovnika i strateškom značaju tog mesta.

Među pokretnim arheološkim nalazima, otkrivena je grnčarija, kuhinjska i trpezna, gvozdene i koštane alatke, kao i drugi predmeti za svakodnevnu upotrebu.

- Pronašli smo lepe staklene posude, koje potvrđuju visok standard stanovništva. Posebno nam je bilo interesantno što su svi prozori bili zastakljeni u to vreme. Očekujemo da će nalazi biti bogatiji kad počnu iskopavanja, a očekujemo da ćemo u crkvi, sudeći po njenim dimenzijama, pronaći vredan crkveni nameštaj i mobilijar - kaže Radičević.

Nove tajne lokaliteta Orlovine izroniće tek sledećeg leta, kada će biti nastavljena istraživanja. Ako za to bude sredstava...