SKOPLjE

OD SPECIJALNOG IZVEŠTAČA

DREVNA srpska pravoslavna svetinja, crkva koju je srpski kralj Stefan Uroš Drugi Milutin (1282-1321), 1313. u Starom Nagoričanu podigao i posvetio Svetom Đorđu, mesecima je ugrožena zbog oštećenog dela krovne konstrukcije, i samo sezona bez padavina "štiti" blago fresaka neprocenjive vrednosti od vlage i "korozije", čekajući intervenciju nadležnih stručnjaka Nacionalnog konzervatorskog centra iz Skoplja, upozoravaju seljani ovog opštinskog mesta na severu Makedonije.

Kao spomenik kulture prvog reda, crkva je pod domaćim "gazdovanjem" nekanonske pravoslavne crkve u Makedoniji (MPC), sa retkim liturgijskim bogoslužbama i bez domicilnog sveštenika. Seljani kažu da pop dolazi po pozivu i za neki od većih praznika preko godine, a za stalno - nije tu. U letnjem periodu u crkvu često svraćaju grupe turista koje u Makedoniju ulaze iz Srbije, ili izlaze iz Makedonije, preko obližnjeg graničnog prelaza Prohor Pčinjski - Pelince. Vredni čuvar hrama Svetog Đorđa, Dalibor Serafimović, koji sa porodicom u skromnoj kućici živi bukvalno uz svetinju, revnostan je na poslu, iako bez nadoknade. On je i najuporniji u alarmiranju na opasnosti koje prete crkvi zbog oštećenog krova i mogućnosti ozbiljnijeg prodora vlage na freskopis.

- Sa prvim jesenjim kišama situacija može biti izuzetno ozbiljna. Dočekamo li zimu sa oštećenim krovom, preti nam katastrofa. Nekoliko meseci upozoravamo, javljamo, no, nažalost, niti ko dolazi niti se išta preduzima na sanaciji oštećenja. Ponešto radimo i sami, ali samo spolja. Uredili smo portu, ali mnogo toga nedostaje. Pre svega sanitarni čvor. Na svoju ruku, na samom objektu, naravno ne smemo ništa da radimo. Ali nadležnih evo, još nema - kaže Serafimović za "Novosti".

LEGENDA
PREMA legendi, crkva Svetog Đorđa podignuta je na temeljima crkve koju je u 11. veku izgradio romejski car Roman IV Diogen (1067-1071). Tik uz crkvu je isposnica u kojoj je 28 godina živeo sveti Prohor Pčinjski. Prema istoj legendi, on je tu, u lovu, sreo budućeg cara i prorekao mu uspon na romejski presto. U znak zahvalnosti prema pustinožitelju, baš na tom mestu, Roman je, kada je postao car, podigao crkvu. Na njenim temeljima kralj Milutin je 1313. izgradio novi hram.

Sedam vekova stara Crkva Svetog Đorđa u Starom Nagoričanu, (petnaestak kilometara severoistočno od Kumanova, kraj puta prema Prohoru Pčinjskom), smatra se jednim od najblistavijih bisera u nizu ktitorskog đerdana srpskog kralja Milutina.

Petokupolna bogomolja građena je od kamena i opeke, u romejsko-srpskom stilu nalik na njenu "prethodnicu" prizrensku Bogorodicu Ljevišku i "naslednicu" - Gračanicu, takođe zadužbine kralja Milutina. O srodnosti hrama Svetog Đorđa s prizrenskom katedralnom crkvom, posebno u fasadnoj arhitekturi, bliskost je, tvrde stručnjaci - očita. Zato se u nauci pojavila i pretpostavka da je protomajstor Nikola, poznat kao graditelj Bogorodice Ljeviške, bio i arhitekta hrama Svetog Đorđa u Starom Nagoričanu.

Freskopis Crkve Svetog Đorđa u Starom Nagoričanu, delo vrhunskih srednjovekovnih slikara Mihajla i Eutihija, smatra se jednim od najlepših i najvrednijih u pravoslavnim hramovima na Balkanu.

Na upozorenja seljana Starog Nagoričana reagovali su iz Muzeja u Kumanovu i u Upravu za zaštitu kulturnog nasleđa pri resornom ministarstvu kulture Makedonije, odnosno Naciolani konzervatorski centar, uputili tri zvanična dokumenta sa zahtevom za intervenciju na Crkvi Svetog Đorđa. No, odgovora još nema.

Iz pomenutog centra je objašnjeno da su upoznati sa problemom, da "postoji mnogo crkava za intervenciju", ali da je objekat u Starom Nagoričanu, po značaju, "svakako među prioritetima". Dodaje se da je tamo "neophodan stručni nadzor za radove na popravci oštećene olovne ploče na krovu hrama - jer je to nezaobilazna procedura".

Za rešenje problema zaštite ovog drevnog pravoslavnog hrama, koji je poslednji put konzevatorski "tretiran" osamdesetih godina prošlog veka, projektom za revitalizaciju čitavog kompleksa, 2009. odobreno je 1,4 miliona evra iz Fonda IPA programa EU. Tim projektom, prema utvrđenoj proceduri i dinamici sprovođenja, koja je u toku, kako je objavljeno, predviđena je sanacija hrama Svetog Đorđa, zaštita krova, restauracija fresaka, adaptacija stare seoske škole u etnološki muzej, uređenje isposnice Svetog Prohora Pčinjskog, odmah do crkve... No, praktična primena projekta nije počela i još uvek je "na čekanju."

MOLITVA STEFANA DEČANSKOG

U natpisu urezanom u kamenu gredu iznad otvora zapadnog portala pominje se iguman Antonije, čime se objašnjava da je hram Svetog Đorđa bio manastirski. Dokaz je i činjenica da je manastirom 1318. kad su završene freske u manastirskoj crkvi, upravljao iguman Venijamin, čije ime je takođe uklesano iznad zapadnog portala. Srpski kralj Stefan Dečanski u staronagoričkoj crkvi se molio pred ikonom Svetog Đorđa uoči pobedonosne bitke na Velbuždu 1330. nad vojskom bugarskog cara Mihaila Šišmana.