PORED čvrste prijateljske veze sa Pupinom (na distanci), Predić je ponajviše drugovao sa Bogdanom Dunđerskim, na njegovom veleposedničkom imanju. Prijateljstvo je rođeno u vreme Predićevog čišćenja ikonostasa u bečejskoj crkvi. Ova dva džentlmena možda je ponajviše zbližila patriotska ideja kojoj su oba, svaki na svoj način, strasno bili posvećeni. Bogdan Dunđerski je i prestao da se bavi politikom 1918. godine, kad mu se ostvarila želja, odnosno kad se Vojvodina pripojila matici Srbiji. Bogdan je do kraja Prvog svetskog rata bio aktivni član mađarskog parlamenta, a ostvarenjem svih svojih snova, ujedinjenjem, prestao je da se bavi politikom. Danas je malo poznato koliko je Bogdan Dunđersi uradio da bi srpsko stanovništvo u austrougarskoj Vojvodini živelo bolje.

Sam Predić je zapisao: "Rad i bavljenje u Bečeju čine vrhunac moga života. Ni kao umetnik nisam u svom dugom životu dao ništa veće ni bolje; ni kao čovek nisam nikad i nigde osetio toliko sreće i zadovoljstva kao u Bečeju, gde sam stekao nekolicinu uzoritih prijatelja, kakvi se retko nalaze u životu. Na vrhu toga odličnog društva bio je dom Vlahovića i moj neprežaljeni drug Bogdan Dunđerski." Čak su Dunđerski i Predić planirali da budu sahranjeni zajedno u kapeli koju je Predić oslikao.

U potku ovog sjajnog "triumvirata" - Predić, Pupin, Dunđerski - ugrađena su mnoga dobra dela, konkretni poduhvati i doprinosi otadžbini. Za niz dobročinstava saznajemo zahvaljujući Predićevom posredovanju... Ali, za sve važi jedan citat iz pisma koje je Uroš uputio Bogdanu:

"Nikad (se) nisi isticao u srpskoj javnosti kao "rodoljub" od one sorte, koji se busa u grudi od silnog rodoljublja i na taj način gleda da se dočepa vlasti, pa da u svoju korist pljačka državu, vodeći je u sigurnu propast - kao što se i zbilo". Doprinos otadžbini bio je moralni, etički kodeks i slikara, i zemljoposednika i naučnika!

VOLONTER DOBRONAMERNI i požrtvovni Predić, umesto da preporuči konzervatora crkvenoj opštini koja ga moli za savet - sam čisti 1931. ikone u bečejskoj crkvi i to besplatno! Godinu dana kasnije za crkvu u Celju radi osam slika "opet besplatno, da ne bi otežavao dobronamernu propagandu pravoslavlja patrijarhu Varnavi u tom moru katolicizma". Za hram Svetog Save u Libertivilu u Americi radi sedam slika: "ne htev primiti za moj trud nikakve nagrade".

Za razliku od bonvivana i avanturiste, i danas najskuplje (pre)prodavanog srpskog umetnika Paje Jovanovića (Predić: "On vam je mačka koja uvek padne na četiri noge. Nije genij, ali je odličan poznavalac svih škola i pravaca, a njegovi su radovi majstorski") Uroš Predić je bio potpuno posvećen umetnosti, uvek misleći na opštu dobrobit.

Ni Uroš Predić, istini za volju, nije bio genije. Istoričari umetnosti, pišući o jednom obično uvek spominju i drugog i oba vrednuju kao najznačajnije srpske realiste. Strogo gledano, avangarda - koliko god joj oni nisu bili skloni - stekla je za vreme njihovih života "pravo građanstva", mada po dometima priznatim i u Evropi, u Srbiji nikad nije nadmašila popularnost ova dva barda akademizma. Njima je taj "status" pribavila, pre svega, građanska klasa koja nije bila sklona (likovnim) inovacijama i iskoracima.

Napisani su mnogi stručni tekstovi o slikarskom prosedeu Uroša Predića. Školovanju, uticajima, dometima...

Ipak, sasvim nedvosmisleno, ostaje otvoreno pitanje prepoznajemo li značaj Uroša Predića? Shvatamo li njegovu misiju?

Izgleda da njegov doprinos otačestvu, odricanje u korist opšteg dobra, empatiju, patriotizam koji se "ne busa u prsa" zarad ličnog dobra - prepoznajemo koliko i njegovi Orlovačani poruke "Vesele braće - jadna im majka".

U SLAVU EVROPSKE CIVILIZACIJE POSLE jednog savezničkog bombardovanja 1944. na molbu porodice sklanja se u Orlovat: "Nisam imao kud, i ako mi bi vrlo teško da ostavim svoj atelje, u kojem sam bio spreman i poginuti u slavu evropske civilizacije koja nam s neba šalje svoje gromovite blagoslove."

Današnje vreme otimačine, sebičluka i grabeži, Uroša Predića postavlja kao uzor, bez preterivanja i patetike, moglo bi se reći kao nedosegnutog heroja - nejunačkom vremenu uprkos!


PRIJATELjSTVO DO GROBA

O DRUŽENjU Dunđerskog i Predića svedoči i deo veleposednikovog testamenta:

"Na mojem salašu sagradio sam jednu crkvu ukrašenu umetničkim radom mojeg dobrog prijatelja, akademskog srpskog slikara, Uroša Predića. Moja je želja, te prema ovoj naređujem, da se na mojem salašu u mojoj kosturnici uzidanoj u samoj crkvi sahranim. Kako je moj prijatelj Uroš Predić još za svog života izrazio želju da bude u toj crkvi i On sahranjen, to molim Maticu Srpsku da izvrši moju želju, a i želju Uroša Predića, koga će o trošku zadužbine preneti u moju crkvu odande gde se bude rastavio od života... Zabranjujem za sva vremena, da se u mojoj crkvi uzidanoj kosturnici osim mene i mojeg prijatelja Uroša Predića još neko sahrani."


(Kraj)