PRE nekoliko dana počela su ovogodišnja arheološka iskopavanja Gradine na Jelici kod Čačka. Radove izvodi ekipa Filozofskog fakulteta u Beogradu, pod rukovodstvom prof. dr Mihaila Milinkovića (Odeljenje za arheologiju), dok je finansijsku podršku obezbedilo Ministarstvo kulture Srbije.

Na jednom od najstarijih poznatih arheoloških nalazišta u Srbiji, koje je pažnju ljubitelja starina privuklo još tokom četrdesetih godina 19. veka, otkriveni su tragovi života iz preistorijskog, ranovizantijskog i ranosrednjovekovnog doba...

- Kao posebno interesantni izdvajaju se ranovizantijski horizonti, kao i oni ranosrednjovekovni - ističe Mihailo Milinković za „Novosti“. - Oni su u Srbiji veoma retki. Na Gradini je u 6. veku nove ere na 846 metra nadmorske visine podignut novi grad. Taj za sada bezimeni grad na uzvišenju, ima odličan pregled okoline - doline Zapadne Morave i Dragačeva.

Dosadašnja arheološka istraživanja nedvosmisleno pokazuju da je taj novi grad podignut na prostoru od oko 20 hektara, i da je imao zasebno branjene gradske četvrti i Gornji grad... Od pet do sada otkrivenih crkava - dve su, na osnovu otkrivenih fragmenata, bile ukrašene freskama. Arheolozi su pronašli u takozvanom Gornjem gradu rezidencije sa stubovima i figuralnim kapitelima koji spadaju među najlepše u Srbiji, stambene zgrade, radionice za preradu metala i druge objekte.

Bedeme su ojačavale kule, a u grad se ulazilo kroz najmanje dve kapije. Krajem 6. ili početkom 7. veka grad je spaljen u silovitom požaru, koji je verovatno posledica avarskih ili slovenskih napada tokom slovenskog naseljavanja Balkanskog poluostrva.

- Zanimljivo je da je posle kratkog vremena spaljeni grad sa kućama od kamena ponovo naseljen. Nova populacija, koja je uglavnom koristila grnčariju izrađenu na način tipičan za Slovene, boravila je u njemu približno do prelaska iz 8. u 9. vek. Od nastavka istraživanja se očekuje razrešenje pitanja porekla i uloge ove za sada tajanstvene populacije, kao i njenih veza sa tadašnjim Srbima - kaže za „Novosti“ Mihailo Milinković.

Za ovu godinu predviđeno je dovršavanje iskopavanja jedne od dobro očuvanih stambenih zgrada od kamena u Gornjem gradu, u kojoj su tokom prethodnih radova ispitane neistražene površine. Među njima je i trasa pretpostavljenog ranosrednjovekovnog bedema, kao i probno iskopavanje do sada neistraživanog Južnog podgrađa.

- Već na početku radova došlo se do izuzetnog nalaza, bronzanog avarskog jezička za pojas, izrađenog u tehnici otiskovanja matricom, ukrašenog misterioznim znacima - tamgama - otkriva Milinković. - Ovakvi nalazi predstavljaju pravu retkost južno od Save i Dunava!

Deo nalaza izložen je u stalnoj postavci Narodnog muzeja u Čačku, koji za narednu godinu planira izložbu posvećenu Gradini na Jelici, neizbežnom ključu za razumevanje ranog srednjeg veka na našim prostorima.


UOČIO I ŠAFARIK

PREDIVAN položaj Gradine i sjajan vidikovac uočio je još 1865. godine pionir srpske arheologije Janko Šafarik. U tome se do danas ništa nije promenilo, osim spomeničke baštine i zidova očuvanih i do visine od nekoliko metara. Gradina je okružena netaknutom prirodom, i to na desetak minuta vožnje od magistrale Čačak - Užice, na putu za Guču. Sa takvim resursima ona nudi prvorazredne potencijale za stvaranje arheološkog parka - izletišta, sa edukativnim sadržajem i karakteristikama vazdušne banje.