JEDAN od najplodnijih srpskih neimara, arhitekta Predrag Ristić (81), autor je nekih od najlepših novije građenih srpskih crkava. Među njegovim najpoznatijim delima su Crkveni dom kneza Lazara u Birmingemu, Saborni hram vaskrsenja Hristovog u Podgorici, Crkva Vaznesenja na Ubu, Crkva arhiđakona Stefana u Sidneju u Australiji, Saborni hram u Torontu, Hercegovačka Gračanica u Trebinju, Crkva Svetog groba u Prebilovcima, crkva Svete trojica u Gacku, Crkva svetog Georgija na Ravnoj gori...

Ovih dana objavio je dopunjeno izdanje knjige “Istina Lepenskog vira” (“Pešić i sinovi”), budući da je kao arhitekta bio prisutan na ovom lokalitetu od momenta kada je otkriven: i kada su rađena iskopavanja i kada se selio na drugu lokaciju. Svoju tezu o rekonstrukciji arhitekture Lepenskog vira prvi put je objavio još 1968, a nešto kasnije je u dvorištu SKC izgradio rekonstruisanu kuću lepenskih ljudi. Ovu tezu je odbranio na univerzitetu u Gracu i sa najvišom ocenom stekao doktorsku titulu.

IGRA PREDRAG Ristić kaže da je u mladosti pritvoren i prebijen zato što je gledao “prljave imperijalističke filmove”, slušao džez... Bavio se svim sportovima. U tek oslobođenom Beogradu avgusta 1945. plivao je protiv heroja Sovjetskog Saveza Leonida Mješkova, 1946. bio je prvak Srbije u plivanju, a u vaterpolu rezervni golman. Tako se jednom dogodilo da je sa pola bazena primio gol, pa su ga protivnički navijači nosili na leđima. I sada se smeje i kaže da je to bila igra...

- Mnoge moje javno iznete teze bile su različite od rešenja jedine zvanično priznate ekipe, pod rukovodstvom dr Dragoslava Srejovića - objašnjava Ristić za “Novosti”. - Na teren sam došao po nalogu Lazara Trifunovića, direktora Narodnog muzeja, kao modelar. Međutim, nisu prihvatili moju rekonstrukciju. Srejović se prema meni ponašao kao da sam uzurpirao nečiji posed, jer se moje rešenje razlikovalo od njegovih geometrijski pogrešnih postavki koje su već u to vreme dobile svetsku reputaciju “kao kultura bez prethodnika i naslednika koja nikada neće biti objašnjena našim matematičkim sistemom”, a moje delo je nazvao “dodatnom turističkom atrakcijom”.

U knjizi Ristić tvrdi da su prvi na tragu Lepenskog vira bili arheolog Obrad Kujović i Ivica Kostić, u to vreme apsolvent arhitekture. Oni su šezdesetih godina poslati u ime Arheološkog instituta na teren pre nego što će biti potopljen izgradnjom hidrocentrale Đerdap. Upravo su oni, kaže Ristić, pretpostavili da na ovom mestu treba kopati i ukazali na postojanje mogućeg arheološkog lokaliteta. Oni su to zapisali u svoje istraživačke sveske i imenovali kao Lepenski vir, ali njihova imena nisu pomenuta u literaturi i svim Srejovićevim saopštenjima.

- Kada je Srejović imenovan za šefa ekipe, po komunističkom pravilu, bio je i apsolutni autor svega što se moglo otkriti na lokalitetu, bez obzira na to da li je do otkrića samostalno došao on ili neki njegov saradnik - ističe Ristić.

Mnogi smatraju da Lepenski vir, koji je monumentalno arheološko nasleđe bez pandana u Evropi, nije na listi Uneska zato što je naselje potopljeno, a onda izmešteno na drugu lokaciju. O tom izmeštanju Ristić detaljno piše u knjizi i kaže da je ono bilo urađeno na jedan veoma nedoličan način, bez obzira na to što su u ono vreme postojala sredstva da se to valjano uradi i što su tamo bili vrsni stručnjaci. On smatra da je preseljenje lokaliteta, koje je čuveni arhitekta Aleksandar Deroko nazvao najvećom kulturnom katastrofom dvadesetog veka na našim prostorima, urađeno potpuno nestručno.

Arhitekta Ristić otkriva da njegovo prvo bavljenje arhitekturom nije počelo sa studijama, već mnogo ranije u porodičnom okruženju.

- Moj deda Milan Tabaković, ugledni arhitekta, imao je osamdeset godina kada je projektovao crkvu u Kikindi. Po principu “uzo deda svog unuka metno ga na krilo”, morao je da mi da lenjir i olovku i ja sam projektovao amfibiju pored njegove crkve. Sa ujakom Ivanom Tabakovićem (slikarem) konstruisao sam perpetuum mobile, ali bezuspešno.

Prepun neobičnih ideja, Ristić je i na Arhitektonskom fakultetu izazvao skandal. Njegov diplomski rad iz 1956. predstavio je kao koncertnu salu, ali je svima bilo jasno da je to bila crkva sa koje je skinut krst.

- Prvu crkvu sam napravio 1984. u Manastiru Kaoni kod Šapca za devet radnih dana - kaže Ristić. - Naravno da nismo imali građevinsku dozvolu. Imao sam problema, dolazila je građevinska inspekcija, u stvari, to je bila policija u džipovima. Govorili su da zidam kapelu na groblju koja ima sva obeležja crkve, i krst, i kupolu, njihov projekat ličio je na štalu. Seljaci su, međutim, na konjima čuvali gradilište i sačuvali ga...

KUĆA NA DRVETU

Arhitekta Predrag Ristić je prvu kuću napravio na drvetu 1948. U kućici na drvetu koju je sagradio na Adi Ciganliji proveo je neko vreme, zatim je kod broda “Stenka” sagradio novu, koju je vlast srušila jer se tu okupljala klasno nesvesna omladina, a poslednju na Adi Međici. Nikada nije bio zaposlen u društvenom sektoru, bio je slobodan umetnik, a projektovanje crkava bio je njegov vid lične borbe protiv, kako kaže, tadašnjeg komunističkog terora. U Srbiji i u svetu sagrađeno je više od 100 hramova po njegovim projektima. Tokom ratnih devedesetih porušeno je njegovih četrnaest crkava.