Opera pre bioskopa

NA temeljima zgrade “Madlenijanuma”, u rimskom Taurunumu (današnjem Zemunu) postojao je antički teatar!

Ovu zanimljivost, nepoznatu mnogim posetiocima kulturnih zbivanja, potkrepljuju iskopine otkrivene tokom arheoloških radova krajem devetnaestog veka (1891), kao i prilikom izgradnje nove pozorišne zgrade u zemunskoj Zmaj-Jovinoj ulici (1974), ali i knjiga Milovana Zdravkovića “Pozorišni život Zemuna u XIX veku” - čija se promocija u okviru 35. festivala monodrame i pantomime održava danas.

- Po istraživanjima Danice Dimitrijević na ovom mestu nalazio se antički hram posvećen Liberu, staroitalskom bogu plodnosti koji je poistovećen sa grčkim Dionisom. Na reljefima, koje po stilskim karakteristikama pripadaju II, odnosno III stoleću, prikazane su i druge mitološke ličnosti: satiri, menade, Herkul, Eros, Silen. Nažalost, svi pronađeni predmeti s područja Zemuna, prebačeni su u zagrebački Arheološki muzej, u kom se i danas nalaze - objašnjava Zdravković.

Jedan od pozorišnih dokaza je i olovna pločica nepravilnog kružnog oblika sa urezanim brojem VIII. Kako je većina mesta u rimskom teatru bila numerisana, pločica je najverovatnije predstavljala - ulaznicu za predstavu.

Zanimljivo je i da su Zemunci prvi ustanovili dan Svetog Save kao školsku slavu, koji je potom prihvaćen i u drugim srpskim sredinama. Zna se i čija je ideja bila: 1812. godine pokrenuo ju je prota Jeftimije Ivanović. Zemunac je i autor jedne od prvih crkvenih drama (“Hristov grob” 1802. godine), izvedene u Novom Sadu: Jevrem Sekulić, advokat i doktor filozofije.

- Zemun je dobio status kraljevskog slobodnog grada 1871. godine i na prvoj sednici novog Gradskog veća ukinut je nemački kao službeni jezik i uveden srpski, a s njim i ćirilično pismo - kaže Zdravković. - Sredinom 19. veka u Zemunu živi gotovo deset hiljada stanovnika, od čega je pravoslavnih žitelja više od šest hiljada.

Među njima je i “otac srpskog teatra”, Joakim Vujić. Poznati komediograf ovde je prvo davao časove francuskog i italijanskog jezika, a potom radio kao učitelj u srpskoj Crkvenoj školi od januara 1807. godine.

- Zbog veze sa Dositejem i Karađorđem, “srpski rodoljupci” lojalni ćesaru (naravno bečkom) optužili su ga za veleizdaju, te je Joakim u ko zna čijoj špijunskoj igri, odležao tri meseca u zatvoru... Budući da se navršava dva veka od prvog boravka Joakima Vujića u Zemunu (u kojem je priređivao i pozorišne predstave), pokrenuta je inicijativa da mu se na parohijskoj kući Nikolajevske crkve, gde je radio kao učitelj, postavi memorijalna spomen-ploča Joakimu Vujiću.

Jednu takvu ploču trebalo bi da dobije i Žarko Savić (1861 - 1934) operski pevač, rođen u Zemunu, koji je osnovao prvu privatnu operu “Kod bulevara”, na mestu gde se danas nalazi bioskop “Balkan”:

- Muzičko obrazovanje stekao je u Beču. Bio je član operskih kuća u Berlinu, Štutgartu i Diseldorfu, a pedagoškim radom se bavio u Hamburgu, Njujorku i Čikagu. Opera “Kod bulevara” izvodila je celovečernje predstave (1909 - 1911), a potom je Savić naredne dve sezone bio upravnik Srpskog narodnog pozorišta u Novom Sadu. Pored toga što je bio dobar pevač, Savić je poznat i kao odličan glumac. Kao pevač raspolagao je basom vrednog opsega, koji je bio zvučan do najdubljih glasova, dok je u višim registrima imao baritonsku punoću. Glas mu je bio gibak i mek, a zvuk topao i pun, što se retko nalazilo u drugih pevača. O njegovom glasu, školi i igri, najpohvalnije su se izražavali muzički kritičari, među njima i operski kompozitori Engelbert Hamperdink i Fridrih Flotov - ističe autor.