SELO Kneževac, u okolini nekadašnjeg, omalenog Beograda bilo je jedno od mesta odakle se glavni grad snabdevao poljoprivrednim potrepštinama.

Podsećamo, grad je pre Drugog svetskog rata imao oko 300.000 stanovnika, mada su dobro raspoloženi procenitelji voleli da dodaju poneku desetinu hiljada više. Poljoprivredna naselja van grada bila su sasvim dovoljna da prestoničke potrebe budu namirene.

Na mestu gde je danas Ulica oslobođenja, sa adresom na nekadašnjem broju 2, svojevremeno se nalazila Dvorska bašta. Odatle je opsluživan kraljevski dvor. Zabeleženo je da su za njene potrebe postojala čak četiri parna kotla.

U to vreme ovo je bila daleka periferija.

Sagovornik nam je Zoran Dokić, kolekcionar neobičnih, starih predmeta iz istorije Beograda, kao i sakupljač nesvakidašnjih gradskih uspomena i pripovesti.

Pročitajte još - Beogradske priče: Naš Hudini zadivio svet

Tokom dela njegovog detinjstva Dvorska bašta je izgubila ime, ali ne i namenu. Kako objašnjava, od kraja Drugog svetskog rata pa do početka osamdesetih godina na tom mestu je gajeno cveće. Tako su gradske cvećare imale uredno snabdevanje iz nekadašnje bašte koja je imala epitet "dvorske".


Početak na Paliluli

- OD 1981. godine upravo na toj lokaciji niče deo fabrike koja je spadala pod kompleks "21. maja" - podseća Dokić. - Na mestu nekadašnje zelene oaze naprasno je bio instaliran i deo namenske proizvodnje, pa su tu pravili čak i visokokvalitetne delove za američki "Boing".

Zatim je gigant "potonuo", njegove hale i ceo taj prostor pretvoren je u magacine, a onima poput Dokića, koji su voleli ovo mesto ostalo je pitanje da li bi bilo bolje da je tu ostala stara, "dvorska" bašta.

Sagovornik nas vraća u stari Beograd i njegovo zemljoradničko okruženje.

Poznato je da je još sredinom 19. veka knez Miloš Obrenović "privukao" selo Palilulu naseljavajući na to mesto povrtare i na taj način snabdevajući grad.

Dokić nas ovog puta vraća u šaroliki izgled istorije Resnika i njegovu seosku tradiciju.

Koliko god to danas čudno zvučalo, Topčiderska reka bila je bistra i čista, i uz nju su se nalazile bašte sa povrćem, kako bi seljaci lakše zalivali svoje leje.


Pročitajte još - Beogradske priče: Mesto gde "spava" gradska istorija


- U centru sela postojao je parni mlin otvoren još početkom dvadesetog stoleća, a bio je u punoj funkciji do šezdesetih godina prošlog veka.

Čeze i mleko

- OSNOVNA uloga sela oko Beograda nekada je bila, pored ostalog, da snabdevaju građane mlekom i mlečnim proizvodima - podseća Dokić. - Seljaci su robu uglavnom do varoši dovozili čezama. Tako su više od milošte zvali zapregu u koju je upregnut jedan konj koji vuče dvokolice.

"Mlečna" zaprega

Od 1964. godine gradske vlasti uvode zabranu ulaska zapregama na gradske saobraćajnice. Istina, razvoj saobraćaja je iziskivao mnogo urednija pravila i logično je bilo da se vozila sa konjskom vučom povuku sa ulica. Tako seljaci iz okoline grada gube ulogu snabdevača, koju od tada pretežno preuzimaju prodavnice i samoposluge.

Pročitajte još - Beogradske priče: Savamala kao gradsko selo

Na taj način se izgubio deo beoradskog "ruralnog šmeka" i seljaka sa šajkačama ili žena zabrađenim maramama koji bi obavljali "ulogu glavnog gradskog snabdevača".

AKCIJE
PRVA srpska zemljoradnička banka osnovana je u Beogradu u Mekenzijevoj ulici još 1912. godine. Dokić nam je doneo akcije ove banke koje su bile emitovane još 1919, neposredno posle Prvog svetskog rata.

Do tada su postojala vrlo precizna, doduše nepisana pravila gradskog snabdevanja. Prvo je bilo da seljak ne ulazi u kuću kupca, već bi ispred vrata domaćica ostavila čiste posude za mleko, kiselo mleko i sir. Na taj način bi bile namirivane dnevne ili nedeljne potrebe svakog domaćinstva. Plaćanje je, po pravilu, bilo na svakih 15 dana.

- Na takvim običajima koje danas dobro pamte stariji žitelji Resnika, očitavala se priča o poverenju i poštenju, jer niko ne bi krao, niti uskraćivao porudžbine.

Tako nova vremena potiskuju stara. Doduše, ostale su gradske pijace koje seljacima iz okoline pružaju priliku da plasiraju svoje proizvode, ali stanovnici Resnika, baš kao i naš sagovornik, pamte doba kada je bilo drugačije, a neretko i - bolje.

DESET RATARA

U DANAŠNjEM Resniku, prema procenama našeg sagovornika, ostalo je još desetak porodica koje žive kao njihovi prethodnici, od obrađivanja zemlje. Među njima je Voja Petrović, koji još uvek citira pravila koja su zacrtali njegovi preci. On ume da kaže: "Pored porodice, najvrednije što imam je zemlja."


KATALOG I MOTIKA

KOLEKCIONAR zaboravljenih i čudnovatih beogradskih predmeta, Zoran Dokić doneo je i katalog "Metal servisa" iz pedesetih godina. Firma je bila registrovana za promet gvožđarske, metalne i tehničke robe, a uputstva i tekstovi bili su ispisani na srpskom i nemačkom jeziku.

Zoran Dokić

U ponudi ondašnjem kupcu sa sela ponuđeno je, pored potkovica, šrafova i ručnog alata i 20 vrsta motika. Jedna među njima imala je "poseban naziv" - "beogradska".


"PALILULSKO" DOBA

JOŠ u doba kada su na Paliluli bili najvažniji beogradski voćnjaci i povrtnjaci, postojala su pravila šta se smatra krađom, a šta ne.

- Ako putnik prolaznik ubere voćku sa grane i odmah je pojede to nije bila krađa - podseća Dokić. - Međutim, ako je ubere i stavi u džep, ne bi li je poneo sa sobom, onda jeste!