POČETKOM maja 1935. godine na gradilištu stambene zgrade u Gospodar Jevremovoj 41, radnici su tokom radova na temelju otkopali antičku arhitravnu gredu sa natpisom na latinskom jeziku posvećenu boginji Hekati.

O ovom otkriću pisao je list "Vreme", u članku koji je objavljen uz crtež grede koji je uradio arhitekta Rihard Štaudinger.

Prema tom tekstu, ova greda je poklonjena "jednoj naučnoj instituciji".

Međutim, kada je nedugo zatim arheolog Nikola Vulić objavio ozbiljan rad koji se bavio ovim istraživanjem, konstatovao je da je ovaj vredni nalaz nestao.

Odgovor iz "Barutane"

ZA "Beogradske priče" detalje ovog istraživanja iznose arheolog Rade Milić i antroplog Miodrag Simović u okviru projekta "Undergrad".

- Čak i potonji istraživači Beograda, napominjući da je reč o delu antičkog svetilišta, u svojim naučnim radovima spominju da je artefakt izgubljen - podvlače naši sagovornici.- Krajem marta 2017. pronašli smo ga u okviru zbirke u lapidarijumu Narodnog muzeja u Velikom barutnom magacinu na Beogradskoj tvrđavi. Tamo se nalazi veliki broj antičkih epigrafskih spomenika o kojima brine muzejski savetnik Veselinka Ninković i ceo tim konzervatora. Značaj ovog nalaza je veliki zato što je jedan od retkih dobro očuvanih fragmenata antičke urbane arhitekture na teritoriji Beograda.

Sama boginja Hekata nije imala snažan kult na području današnje Srbije, ali je u Beogradu imala možda i dva hrama,koji su joj bili posvećeni, jedan na Kosmaju i drugi na Dorćolu. U rimsko doba na prostoru Podunavlja često je poistovećivana sa boginjom Dijanom koja je bila zaštitnica rudnika srebra.

Dorćolsko nalazište

- U Leksikonu religija i mitova drevne Evrope koji su priredili profesorka Cermanović Kuzmanović i poznati arheolog Dragoslav Srejović, u grčkoj mitologiji Hekata je htonsko božanstvo, titanka, praboginja, starija od olimpijskih bogova - podseća arheolog Rade Milić. - Zbog toga joj je ispred svake kuće podizan žrtvenik, da bi odbila sve zle sile koje mogu da naškode porodici. Hekata je zaštitnica celokupne magije, posebno čarolija koje su u vezi sa ljubavnim činima i prizivanjem mrtvih. Kao predvodnica noćih demona i pasa, povezana je i sa Mesecom, a preko njega i sa životom žena. Hekati su na žrtvu prinošeni psi, jaja, sir i kolači.

Njeni atributi su bodež, zmije, bič, buktinje i ključevi podzemlja. U likovnoj umetnosti Hekata je prikazivana sa tri tela i šest ruku, ili sa jednim telom i tri glave. Od helenističke epohe, Hekatin lik postaje sve strašniji i ona je često prikazivana sa zmijama. Omiljena staništa bila su joj raskršća, gde su joj podizani žrtvenici, prinošene žrtve i postavljane kultne statue.

Posveta iz 3. veka

PREMA natpisu na arhitravnoj gredi svetilište posvećeno Hekati u Singidunumu bilo je podignuto na trostrukom raskršću. Interesantna je činjenica da se danas, adresa na kojoj je nađena ova greda zapravo nalazi na raskršću ulica Gospodar Jevremove i Kneginje Ljubice. Još je zanimljivije da je pronađena u delu grada koji se danas naziva Dorćol po čuvenoj raskrsnici nedaleko odatle.

- Groblja su bila česta mesta na kojima su se nalazila Hekatina svetilišta - zaključuju naši sagovornici.- Analizirajući tragove antičkog Singidunuma, na padini prema Dunavu u okolini Gospodar Jevremove ulice, otkriveni su delovi antičke nekropole. Prema analizi teksta na latinskom jeziku reč je o posveti Hekati, koju je uputilo vojno lice Četvrte Flavijeve legije, Valerije Kreskentio.

Vojnik je prema natpisu, verovatno služio u vojsci imperatora Maksimina Traksa. Ovaj podatak je veoma značajan za datiranje ovog nalaza. Možemo da pretpostavimo da je posveta nastala posle 235. godine, ali svakako početkom trećeg veka nove ere.


Arhitravna greda

POČASTI RIMSKOJ BOGINjI

Nakon borbe sa Titanima, iako je pripadala prethodnoj generaciji grčkih bogova, Hekata je zadržala sve počasti na zemlji, moru i nebu. Čak joj i bogovi sa Olimpa ukazuju najveće poštovanje.

- Po narodnom verovanju ona je boginja utvara i duhova, demonsko biće koje je povezano sa podzemnim svetom - naglašavaju naši sagovornici. - Hekata drži ključeve Hadovih kapija - vrata podzemnog sveta, gospodari dušama u Carstvu mrtvih i može da ih vraća među žive. U pratnji mnogih seni, demona i pasa, ova boginja juri kroz noć, a njen dolazak najavljuje zavijanje pasa. Prouzrokuje razne bolesti (posebno epilepsiju i ludilo), šalje loše snove, noćne prikaze i more.

Sva ta zla ona i otklanja. Ljudi su joj prinosili žrtve da bi zadobili njenu milost. Ona obilno pomaže onome kome želi: junacima daruje slavu, ribarima bogat ulov, a pastirima mnogo stoke...

Barutana

REKONSTRUKCIJA

Na osnovu dokumentacije i podataka prikupljenih od strane stručnog tima, postoji plan da bude sačinjena 3D rekonstrukcija nekadašnjeg izgleda antičkog svetilišta i virtuelnog animiranog prikaza boginje Hekate.

- Na raskrsnici ulica Gospodar Jevremove i Kneginje Ljubice trebalo bi uz podršku Sekretarijata za privredu, postaviti turističku tablu sa informacijama o pronalaženju delova antičkog svetilišta na tom mestu - dodaje Milić. - Uz stručno rukovodstvo dr Gordane Milošević Jevtić sa Arhitektonskog fakulteta u Beogradu, napravljeni su prvi koraci u dokumentovanju ovog spomenika za izradu rekonstrukcije. U istraživanju nam je pomogla i dr Nadežda Gavrilović, stručnjak za antičke kultove iz Arheološkog instituta u Beogradu i Maja Franković iz Centralnog instituta za konzervaciju. Trenutno radimo virtuelnu animaciju antičke boginje koja će se, uz pomoć tehnologije proširene realnosti u aplikacijama za mobilne telefone, ponovo naći na beogradskim ulicama.

Time će Beograd dobiti još jednu turističku tačku na kojoj bi se Beograđani i gosti grada informisali o značajnim ostacima antičkog Singidunuma.