Beogradske priče: Antički nakit u Singidunumu

MALO je gradova u Evropi koji mogu da prikažu izložbu sa predmetima starim skoro dva milenijuma, a Beograd će uskoro učiniti upravo to, izlažući sjajne primerke nakita koji su Rimljani koristili u Singidunumu.

Muzej grada Beograda kao i Javno preduzeće "Beogradska tvrđava" ukrstili su znanje i umeće i rešili da deo blaga kojim raspolažu iznesu pred oči javnosti.

Antička aristokratija

- U rimsko doba nakit je bio veoma cenjena i retka dragocenost, koja je vlasniku donosila sreću i blagodat - rekli su nam muzejski savetnik dr Slavica Krunić i viši kustos Miodrag Ignjatović, autori izložbe. - Nakit je obično nosio veoma lične poruke, često inspirisane filozofskim idejama. Pravo da ga nosi imala je samo civilna i vojna elita, koja je i na taj način javnosti pokazivala svoj društveni status, obrazovanje i stečene zasluge.

Autori su uložili veliki napor da iz ogromnog fonda Muzeja prikažu najupečatljivije predmete za ovu izložbu, a prethodno su nas domaćini uveli u priču o Singidunumu, u kojem svi ovi komadi nastaju.

- Prostor današnjeg Beograda uključen je u sastav Rimske imperije početkom nove ere, ali je vojni logor na Kalemegdanu osnovan tek na prelazu iz prvog u drugi vek - ističu Krunićeva i Ignjatović.

- Kastrum je, sa 6.000 vojnika Četvrte legije Flavija, postao značajan punkt u sistemu utvrđenja na limesu podignutom duž Dunava.

Snažna vojna formacija je tokom prva četiri veka nove ere obezbeđivala miran život stanovnicima Singidunuma i bila je sigurno stecište trgovaca i putnika. Sam grad su naselili veterani legije i gradski činovnici, a uz njih i brojne zanatlije i porodice vojnika, koje su se kretale sa vojskom.

Veterani i visoki gradski činovnici dobijali su na korišćenje zemljište u široj okolini grada, a na tim imanjima su nicala poljoprivredna dobra, ali i luksuzne vile za odmor i uživanje gradske aristokratije.

Početkom trećeg veka, grad konačno postaje "kolonija" rimskih građana, sa svim pravima koje je taj status donosio. U njemu se naglo razvila zanatska proizvodnja, pa su ojačane i trgovačke veze, koje su suvozemnim i vodenim putevima povezale Singidunum sa najudaljenijim delovima carstva.

Ti nalazi su danas najvredniji deo kolekcije Muzeja grada Beograda.

- Teritorija Singidunuma se stalno širila a stanovništvo uvećavalo, naročito sredinom trećeg veka. Arheološki nalazi otkrivaju da je, pored starosedelaca i vojnika, mahom iz Mezije, novi grad privlačio i grčke oslobođenike iz gradova u Maloj Aziji, vešte zanatlije iz gradova Sirije i Egipta...Pristiglo stanovništvo je sa sobom donelo lokalne rituale, kultove i običaje. Njihov suživot sa starosedeocima govori da je zajednica Singidunuma bila društvo široke tolerancije, koja im je omogućila skladan i prosperitetan život.

Kriza Carstva se u Singidunumu osetila tek krajem četvrtog veka. Naselje se drastično smanjuje, a sahranjivanje se ponovo vrši u neposrednoj blizini starog utvrđenja. Pronađeni grobovi u okviru kastruma, kao i krhki tragovi ostataka antičke arhitekture, ukazuju da je kastrum sveden na nivo malog četvrtastog utvrđenja u blizini Dizdareve kule.

Na nakitu otkrivenom uz pokojnike, uočava se uticaj germanskog stila, što ukazuje na snažnije kontakte i priliv germanskog stanovništva, koje se uključivalo u rimski sistem.

Basnoslovni smaragd

Pripremajći ovu značajnu izložbu organizatori nam pokazuju par minđuša u obliku lavljih glava, a motiv lava je bio popularan i u helenističkom dobu. Predstavljao je simbol snage i dostojanstva. Potom vidimo fibulu u obliku tri roga izobilja pronađenu u Ritopeku. Ovo je mogao da bude carski poklon visokom oficiru, ili magistratu Trikornija, luke na Dunavu.

Prikaz vojnika legije Četvrte flavije kako grade vojno utvrđenje - kastrum, veoma je upečatljiv, kao i posebna vrsta odlikovanja za heroje ili islužene vojnike koje su zvali "srećnim veteranima".

U Železniku je 1988. godine pronađen sarkofag u kojem je sahranjena žena sa ogrlicom od dve perle izrađene od istog komada smaragda. Arheolozi slute da ovaj lokalitet krije ostatke luksuzne vile, a smaragd od 26 karata je i danas prava retkost.

Pored Dizdareve kule u Gornjem gradu na Kalemegdanu pronađena je i gema od karneola sa predstavom boginje Fortune kada joj prilazi boginja Viktorija. Među Rimljanima boginja Fortuna nosila je više od 20 epiteta, u zavisnosti od potrebe.

Pred nama se smenjuje prstenje, a na jednom je mladi Ahil sa ispruženom rukom u kojoj je zec. Ova vrsta nakita bila je neizostavna u doba Singidunuma.

Rimljani iz Singidunuma, bilo da su muškarci, žene ili deca, obavezno su nosili prstenje. Kao i danas, zlatno i srebrno prstenje Rimljani su poklanjali kao zavetne, veridbene ili venčane darove, a služilo je i kao pečat.

PTICA KAO MOTIV

Simbol ptice na nakitu arheolozi su nalazili najčešće u ženskim grobovima, s kraja četvrtog i početka petog veka. Motiv ptice često se tumači kao simbol hrišćanstva, ali se takođe može posmatrati i kao vesnik pobede i slobode. U svakom slučaju predstavljale su deo ženske nošnje rimskih dama.

ĆILIBAR

Ćilibarske perle različitog oblika, koje su bile nanizane na gvozdene članke sa graničnicima samo su jedan od brojnih nalaza s kraja trećeg veka.

Trgovina ćilibarom je milenijumima povezivala narode Evrope, zbog čega su mitovi i verovanja o njemu veoma slični među narodima Starog kontinenta. Ćilibar simboliše sunce, izvor života, a od davnina je poznata njegova blagorodnost po čoveka. Stanovništvo Balkana ga je verovatno simbolički povezivalo sa mitom o Apolonu, novom suncu, zaštitniku herojskih vrlina, pobedniku nad tamom.

IZLOŽBA U KONAKU I NA KALEMEGDANU

Muzej grada Beograda biće domaćin ove izložbe u Konaku kneginje Ljubice, u Ulici Sime Markovića 8, počev od 15. oktobra.

- JP "Beogradska tvrđava" je već postavilo fotografije ovih sjajnih rimskih ukrasa na uobičajenom mestu, atraktivnom Savskom šetalištu, gde su dosad mnogi Beograđani i njihovi gosti imali priliku da "otputuju" u prošlost kroz različite muzejske postavke - rekla nam je jedan od organizatora, Olivera Vučković iz JP "Beogradska tvrđava". - Tako će šetači moći da vide fotografije eksponata iz rimskog doba, dok će ih u Konaku videti na postavci.

Ova tradicija, da blago gradskih muzeja bude prikazano na Beogradskoj tvrđavi, tokom prethodnih godina zadobila je veliki broj poklonika. Kako objašnjava Vučković, ideja je da mnogi gradski muzeji u punom sjaju pokažu neke od eksponata kojima raspolažu.