Beogradske priče: Tramvaj gde mu mesto beše

BEOGRAĐANI koji danas pođu sa Terazija, pored Igumanove palate ka zdanju Skupštine, verovatno ne mogu da zamisle da je nekada, tuda, umesto autobusa "26" tutnjao tramvaj.

Današnji trg posle rata ponosno je nosio ime Marksa i Engelsa, tvoraca naučnog socijalizma, a pre velikog ratnog sukoba taj prostor bio je načičkan kućama.

To su bila ugledna zdanja starih Beograđana koja su se završavala kafanom "Topola".

Sve se od tada promenilo.

Objektiv našeg kolege Zorana Jovanovića pokušao je da uporedi ambijent ondašnjeg, predratnog Beograda, sa ovim, u kojem danas živimo.

Nekada su i Terazije bile periferija, pa je knez Miloš sa mukom terao ondašnje Beograđane da se nasele tako daleko od varoši, a onda je širenje grada vrlo brzo okruženje današnje Skupštine "privuklo" centru grada i srži varoških zbivanja.

U tursko vreme na mestu Skupštine bila je takozvana Batal džamija, da bi se posle odlaska Osmanlija, iza nje našao veliki stočni pijac. Iza njega, a na Tašmajdanu, bilo je Staro groblje.

Stari crteži ovog kraja otprilike dočaravaju deo gde se posle nalazila Agrarna banka, a u čijem zdanju je danas Muzej istorije Jugoslavije. Na uglu se nalazila Panđelina kuća, nazvana po trgovcu koji ju je napravio, ali to prepoznatljivo varoško zdanje nije preživelo Drugi svetski rat, i na njegovom mestu danas je park koji okružuje zgradu parlamenta.

Tramvaj je bio najvažnije javno gradsko prevozno sredstvo prvom polovinom 20. veka, pa je stari snimak legendarnog fotografa Ace Simića ovekovečio uobičajeni beogradski prizor. Zahvaljujući istoričaru Darku Ćiriću, ovaj fotograf dobio je zasluženo poštovanje u knjizi "Gradski nomad", odakle smo preneli ovaj snimak.

1930.

ULICA koja danas okružuje Trg Nikole Pašića i nosi ime Dečanska spada u red onih saobraćajnica koje su najčešće u istoriji Beograda menjale naziv.

U decenijama između dva svetska rata, kada je "motorizacija" sve više uzimala maha u našem gradu i kada su automobili polako preuzimali primat od zaprega i fijakera, upravo u ovoj ulici otvarale su se prve radnje posvećene četvorotočkašima.

Kako nam je objasnio osnivač Muzeja automobila Bratislav Petković, tu je prvo izvesni Šarac otvorio benzinsku pumpu koja je imala ukopan, podzemni rezervoar za gorivo. Nedaleko odatle je Boža Tvrdišić otvorio svoju benzinsku stanicu.

Kod današnje kafane "Prešernova klet" nalazila se Šomina radnja za rezervne delove. Njegovo pravo ime bilo je Raka Radišić, ali su ga svi Beograđani znali po nadimku. U blizini niču radnje Laze Milićevića i Branka Nedića. Milićević uskoro počinje da zastupa najveće proizvođače automobila i Beograd dobija sve bolji vozni park.

Foto: Z. Jovanović