Beogradske priče: Zdanje prvih vazduhoplovaca

NOVI Beograd ne može da se hvali dugom istorijom, ali zato niko ne može da mu prebaci kako mu prošlost nije bila burna. Na ovom prostoru su od pradavnih vremena bile baruštine, ali i kanali prokopani još u rimsko vreme, a 20. vek mu donosi prvi Beogradski sajam i prvi Aerodrom "Beograd" još u predratno doba.

Posleratna izgradnja čini ga jednim od najvećih gradilišta na svetu onog vremena. Zato Novi Beograd nema mnogo zdanja koja imaju vekovnu prošlost, ali neka od njih već na sebi skupljaju značajnu patinu i starinski sjaj.

Fabrika i aerodrom

NOVOBEOGRAĐANI, čak i oni koji žive u onom delu na granici sa Zemunom, često ne obraćaju pažnju na jedno zdanje koje je još tridesetih godina bilo prva fabrika aviona u ondašnjoj Jugoslaviji, ali i na Balkanu.

U "Ikarusu" je od 1924. godine do početka Drugog svetskog rata proizvedeno čak 477 aviona!

- Osnivač fabrike bio je Dimitrije Konjović, nekadašnji pilot, oficir i veoma uvaženi srpski industrijalac onog doba. Fabrika je svoje početke imala u Novom Sadu, a zatim je preseljena u glavni grad tadašnje Kraljevine Jugoslavije. Već dugo je radila kada je nastupila ekonomska kriza pa je Konjović pretvorio "Ikarus" u akcionarsko društvo u kome je bio većinski vlasnik sve dok mu nova, "narodna vlast" 1946. nije oduzela.

Sagovornici su nam Dragan Misković, Veljko Zajc i Strahinja Živanović, ljudi koji su posebnu pažnju posvetili očuvanju ovog dela grada. Nedavno su, zajedno sa prijateljima, u akciji grupe građana uspeli da sačuvaju svoju poljanu i igralište pred naletom onih koji su hteli da je pretvore u parking. Na tom prostoru su svi oni odrasli, pa zato pokušavaju da spasu makar neku od zelenih, humanih oaza koje polako posustaju pred novogradnjom.

- Naša potraga za detaljima iz prošlosti i važnosti ove zgrade traje dugo - kaže Misković, jedan od trojice sagovornika "Beogradskih priča". - Na svim spiskovima koje sam našao u arhivama vezanim za izgradnju fabrike "Ikarus" Dimitrije Konjović je glavni potpisnik molbi gradskoj upravi za proširenje kapaciteta i izgradnju novih fabričkih hala - kaže Misković. - Zgradu je projektovao Franjo Jenč, rođeni Zemunac. Od bitnijih dela su mu rad na glavnoj pošti u Zemunu, nadogradnja, proširivanje i restauracija zdanja Opštine Zemun, saradnja sa Dragišom Brašovanom na projektu zgrade Komande ratnog vazduhoplovstva...

Centar avijacije

NAŠI sagovornici duboko su se posvetili istraživanju prošlosti ovog zdanja i samog "Ikarusa", koji je posle rata preobraćen u fabriku autobusa, pa njegov naslednik danas nosi naziv "Ikarbus".

- Kada je Konjović razmišljao o preseljenju iz Novog Sada u Zemun, imao je mnogo razloga kojima se rukovodio - kažu ova trojica Novobeograđana. - U blizini je bio aerodrom, koji danas sugrađani zovu "Starim", a zauzimao je centralne delove današnjeg Novog Beograda. Pristanište na Dunavu bilo je udaljeno nekoliko stotina metara, fabrika za proizvodnju avio-motora u Rakovici...

Beograd se razvijao kao centar vazduhoplovstva i avio-industrije, u gradu i okolini bilo je pet fabrika koje su se bavile poslovanjem iz ove oblasti. "Ikarus" je između 1935. i 1941. imao oko 2.000 zaposlenih, da bi u jednom trenutku njihov broj, zbog obima posla, premašio 3.000.

Tek posle Drugog svetskog rata tadašnji zvaničnici su procenili da bi ova fabrika trebalo da bude preorijentisana na proizvodnju autobusa, dok su delovi vazduhoplovne industrije bili prebačeni u Mostar i Pančevo.

OSNIVAČ

Čovek koji je osnovao "Ikarus", Dimitrije Konjović, potiče iz veoma ugledne porodice Pavla Konjovića, ondašnjeg učitelja.

Jedan brat mu je bio kompozitor Petar, dok mu je brat sa stričeve strane bio neprevaziđeni slikar Milan Konjović.

Bojazan koja je ponovo okupila stanovnike ovog dela grada odnosi se na navodno rušenje ovog zdanja, jer bi trebalo da ga zameni višespratnica. Naši sagovornici ponovo su spremni da okupe stanovnike ovog dela Novog Beograda koji su protiv rušenja zdanja "Ikarusa", i već su skupili oko 2.300 potpisa. Kažu da je nelogično da zgradu, u kojoj su pravljeni avioni koji su branili Beograd od rušenja - danas sruše sami Beograđani.

PROTOTIPOVI

Fabrika vazduhoplova "Ikarus" razvila je i proizvela devet tipova aviona koji su bili potpuno domaće konstrukcije. U to doba, predratna Jugoslavija slovila je za jednu od malobrojnih država koja je u potpunosti osvojila avio-proizvodnju.

U istom periodu postojanja "Ikarusa" osam tipova aviona naši stručnjaci izrađivali su po licencama prestižnih stranih proizvođača.