BEOGRAD se decenijama burno širi, željan je novih stambenih i poslovnih objekata, ali na taj način "jede" jedan deo svog tkiva za kojim posle žali. To su reke, potoci i zelene površine koje su neophodne za zdrav život.

O tome govorimo sa stručnjacima Šumarskog fakulteta, koji upozoravaju kako je na užem gradskom području, tokom poslednjih stotinak godina najveći broj potoka i manjih rečica jednostavno uveden u kanalizacioni sistem ili je prepušten potpunoj nebrizi i zloupotrebama.


Prirodno stanje

- ISTI je slučaj i sa šumskim površinama, koje nestaju pod udarima divlje gradnje ili teško prihvatljivih rešenja o legalnoj gradnji - upozorava dr Ratko Ristić sa Šumarskog fakulteta.

- U svetu postoje važni primeri kako metropole uvode trend povratka na prirodno stanje, koliko god da je to moguće. Baš tako je i Beograd, kao istinska metropola, dostojan civilizacijskog napora da očuva blaga koja ima.

Naš grad je doživeo buran razvoj tokom poslednjeg veka, pa danas spada među najveće na Balkanu, sa brojem stanovnika koji se lagano bliži drugom milionu. Zahvata teritoriju od oko 3.500 kvadratnih kilometara na kojoj se nalazi 187 vodotoka, ne računajući Dunav, Savu i Kolubaru!

- Samo u užem gradskom jezgru nalazi se nekoliko desetina vodotoka koji su uvedeni u kanalizacioni sistem - kaže dr Ristić. - Tako su potpuno ili delimično urbanizovana slivna područja gde su proticali Čuburski, Kumodraški, Mokroluški i Žarkovački potok.

Istovremeno, velika koncentracija stambenih, poslovnih i infrastrukturnih objekata učinila je da Beograd, u evropskim razmerama, postane siromašan zelenim površinama. Tako na nivou grada imamo skromnih 14 "zelenih kvadrata" po stanovniku, dok na Vračaru na svakog žitelja imamo samo dva kvadratna metra.

- Došli smo do toga da sada imamo manjak rekreativnih površina, rađa se efekat "toplotnog ostrva", smanjena je bioraznovrsnost... Ali, tome ima leka i gradsko bogatstvo možemo da vratimo njegovim stanovnicima. U svetu postoje jasni primeri za to, jer "plave" i "zelene" površine, odnosno vodotoke, parkove i šume možemo da očuvamo, ali i da im povratimo značaj.

Širenje urbanističkih zona

Naš sagovornik nabraja veoma uspele poduhvate koji su obeležili korejski Seul, Avinjon u Francuskoj, Toronto u Kanadi...


- Iako je reka Čongju Čong gotovo sto godina tekla kroz seulsku kanalizaciju, od 2005. godine korejski eksperti joj otvaraju korito i uređuju je tako da danas protiče kroz srce poslovnog dela ovog grada - ističe Ristić. - Pored nje su pešačke i trim staze, vraćene su autohtone biljne i životinjske vrste, sve izgleda kao prava oaza u centru grada. Kanađani su u Torontu iskoristili staru, napuštenu ciglanu, i veliki krater koji je nastao iskopavanjem gline, pa su ga pretvorili u jezero, a okolinu u pravi rajski vrt. Gradovi Luka u Italiji i Avinjon u Francuskoj u centralnim gradskim zonama imaju potoke koji ukrašavaju urbano jezgro čineći ga znatno humanijim nego što je bilo, i izuzetno prijatnim za današnje stanovnike.

Lako bi slični projekti mogli da budu izvedeni i kod nas, a samo jednu od takvih ideja iznosi nam dr Ristić.


Skriveni Kaljavi potok

POSEBNA priča vezana za spas duše Beograda odnosi se na Kaljavi potok, za koji Beograđani gotovo da nisu čuli, a oko ovog vodotoka naš sagovornik vidi zelenu oazu koja bi mogla da ukrasi prostor od Banjice do Kanarevog brda.

- Najatraktivniji deo sliva Kaljavog potoka nalazi se na oko pet kilometara od samog centra grada. Okružuje ga oko 18 hektara šume, u koritu ima vode tokom cele godine, krasi ga nekoliko stalnih izvora, a sa jedne strane formirane su i pešačke staze. U srednjem delu okružen je veoma kvalitetnom šumskom vegetacijom. Iz šume se čuje pesma slavuja i kosa, a nekada je Kaljavi potok imao i sitnije vrste riba.

Vizije Kaljavog potoka

Dabome, u skladu sa gradskom "tradicijom", decenijama unazad su u potok slivane različite otpadne vode i vodotok je zagađen. Prelazi preko njega su uglavnom uništeni ili oštećeni. A procene stručnjaka su takve da nije potrebno veliko ulaganje, već značajna želja i disciplina da ovaj deo uredimo kao gradsku oazu. Naravno, ne samo Kaljavi potok, već i mnoge druge slivove potoka i rečica koji skriveno teku zarobljeni u nemar ili kanalizacione tokove.

Vizije Kaljavog potoka

- Zaštita "plavo-zelenih" koridora ima ogroman smisao. U gusto naseljenim i visokourbanizovanim gradovima kao što je naš, neophodno je da mislimo i o ekološkom, socijalnom, estetskom i duhovnom značaju ovakvih mesta. To je naša civilizacijska obaveza. Ukoliko bismo ostvarili ovakvu i slične ideje, naši potomci će imati priliku da žive u sasvim drugačijem i znatno boljem gradu.