Beogradske priče: Luster crkve Ružice od municije

Crkva Ružica na Kalemegdanu po mnogima je jedna od najčudnijih bogomolja na svetu. Autor velike monografije „Blago Srbije“ Tamara Ognjević našla je podatak da je ova crkva među deset najneobičnijih na planeti. Pored ostalog, zbog toga što je njen polijelej sačinjenog od delova oružja.

Prošlost hrama je specifična, baš kao što je nesvakidašnja i istorija grada u kojoj je ovo zdanje niklo. U prvo vreme kao austrijska barutana, da bi kasnije Crkva Ružica postala vojnička crkva.

Eksperti JP „Beogradska tvrđava“ dali su nam podatke o ovoj crkvi, a sveštenici su nam dopričali neobičnosti vezane za nju. Ovaj hram napravljeno je 1867, i to tako što je prepravljena jedan austrijski barutni magacin s početka 18. veka. Tada je podignut zvonik i dograđena je oltarska apsida.

Hram je teško postradao tokom Prvog svetskog rata, a njegov današnji izgled je iz 1925. godine, kada je obnovljen.

Ova crkva je vojno svetilište, a ispred ulaska u nju nalaze se dve statue, livene od topovskih čaura, koje predstavljaju srpskog srednjovekovnog vojnika, kao i onog s početka 20. veka. Tu počinje teška, beogradska priča, u kojoj se sećamo vojnika koji su branili Beograd u Prvom svetskom ratu. Mnogi su se poslednji put pred bitku pričestili u ovoj crkvi. Zatim su sišli u rovove pored Save i Dunava, odakle su se tukli sa nadolazećim Austrougarima, da bi mnogi od njih, danas, počivali u spomenik kosturnici u Jakšićevoj kuli, udaljeni od crkve Ružice tek nekoliko desetina metara. Na simboličan način, branioci našeg grada su tu imali poslednji „trougao“ kretanja - od crkve, do rovova i nedaleko odatle - do poslednjeg konačišta.

Uskoro dolazi vreme da se obeleži jedan vek od početka Prvog svetskog rata, a kod nas je sto godina već dovoljno da bismo zaboravili više nego što pamtimo.

Unutar crkve nalazi se polijelej sačinjen od pištoljskih i puščanih metaka iz tog Velikog rata, kao i od srpskih oficirskih sablji iz tog vremena. Po mnogo čemu ovo je jedinstven crkveni luster, koji su sačinili ondašnji stručnjaci Vojnog zavoda iz Kragujevca, ali danas postoje i oni koji ga tumače pogrešno. Za pravo mišljenje pitali smo oca Duška Jovičića, jednog od starešina crkve Ružice.

- Polijelej označava „svetla sa puno ulja“, a to nas vraća na simboliku kandila - objašnjava otac Duško. - Kandilo palimo radi svog molitvenog i duhovnog uznošaja. Ta svetlost i molitvene suze koje stalno kaplju na oružje potrebni su da svetle sa porukom da više nikad ne bude takvog bezumlja kakav je bio Prvi svetski rat.

Otac Duško je vrlo razočaran načinom na koji je, nedavno, jedan turistički vodič proveo grupu turista kroz ovu crkvu. On je protumačio polijelej kao „simbol ovog podneblja i dokaz da su Srbi krvoločni“.

- Niko nije bio dalje od pameti kao taj nesrećnik koji je dozvolio sebi da izgovori tako nešto - zaključuje otac Duško Jovičić.

Rozalije i Ružica

Samo ime Ružica preuzeto je iz mnogo starijeg, antičko-paganskog praznika Rozalije, koji se proslavljao tako što bi učesnici bili posipani laticama ruža. Kako se pravoslavni praznik Svete Trojice datumski poklapao sa Rozalijama, tako su na više mesta u zemljama gde su živeli Srbi, tokom srednjeg veka podizane crkve koje su u narodu bile poznate kao crkve Ružice.