NEGDE u predvečerje Prvog balkanskog rata i oslobođenja Stare Srbije od otomanskog ropstva, beogradski fotograf ovekovečio je Javorsku carinarnicu na granici Kraljevine Srbije i Otomanskog carstva. David Banjanac je potomstvu ostavio i sliku komita iz pet srezova pod Turcima, ali i panoramu zaseoka Vulovići i članove istoimenog bratstva iz ivanjičkog sela Ravna Gora, u zaleđu granice.

- Ove fotografije naručio je Radoje Vulović iz obližnje Ravne Gore, upravnik Javorske carinarnice, gde je prvo službovao po završetku studija prava na Beogradskom univerzitetu - zapisano je u knjizi "Ivanjički album" autora Mirčete Jovanovića, dr Aleksandra Nikolića i prof. dr Petra Vulovića, izdatoj 2004. godine. - Originalne fotografije dimenzija 17x22 cm, kaširane i overene pečatom Banjanca, sačuvao je Radojev unuk, profesor arhitekture Petar Vulović i priredio za štampu.


PROČITAJTE JOŠ - Čuvajte obraz pobeđenih

OSKUDNI su podaci o fotografu Davidu Banjancu (1883-1914). Rodom je iz Bogutovca, kod Kraljeva, kao terenski fotograf radio je kod požarevačkog fotografa Dušana M. Živojinovića, oko 1911. godine, te da je imao stalni atelje u Kraljevu 1912-1913. U Ivanjici su tada na razglednicama objavljene njegove slike "Ivanjička električna centrala" i "Glavna ulica prema Javorskoj ulici".

- Jedno od najvrednijih svedočanstava za istoriju Stare Srbije na početku 20. veka je fotografija na kojoj je, kako je zapisano, skup narodnih prvaka iz Nove Varoši, Prijepolja, Bijelog Polja, Pljevalja i Sjenice na Javoru 1912. godine, a među njima i upravnik carine Vulović - ističe ivanjički novinar Emil Protić. - Skup je održan u dubokoj tajnosti u danima pred bunu, a među prvacima je Sreten Vukosavljević, iz Prijepolja, vođa komitskih družina i organizator pobune protiv Turaka, kasnije poznati sociolog sela.


PROČITAJTE JOŠ - Marš đenerala Jankovića

JAVORSKA carinarnica bila je glavni prelaz za Srbiju, a granica je išla od Drine, koritom Uvca i Tisovice, pa preko Čemernice, grebena Javora i Golije i izbijala na reku Rašku. Posle Karađorđevog ustanka i carskih hatišerifa nacrtana je granica kroz isti narod, gde nikad nije bila, podelivši Stari Vlah 1834. godine. S obe strane granice zidane su osmatračnice, kule, utvrđenja sa puškarnicama, karaule...


Bratstvo Vulovića u Ravnoj Gori

Vedrog letnjeg dana sa starovlaških planina i sela izgubljenih iza granice, videla se ta obećana zemlja - Kneževina Srbija. Oni koji su bili na domaku slobode, a ostali u ropstvu i još žešće bili izloženi nemilosti spahija i turske vlasti, vrebali su svaku priliku za bekstvo "u Moravi" i "u Srbiju" ili pribirali nove snage da se izdrži što se izdržati mora...


Javorska carinarnica 1912. godine Foto iz knjige "Ivanjički album"

RIKA topova sa Javora 19. oktobra 1912. godine najavila je da se krvlju i gvožđem raskivaju lanci ropstva, označila je kraj očaja i beznađa raje pod turskim zulumom, nestanak agovanja i begovanja... Javorska brigada Srpske vojske, pod komandom Milivoja Anđelkovića Kajafe, potpomognuta ustaničkim četama i komitama, noću između 20. i 21. oktobra 1912. osvojila je Kalipolje, i zatim oslobodila sela i gradove do Pljevalja.


NARODNI PRVACI

Na slici narodnih prvaka iz pet srezova su Aksa Bjelanović, Rade Kijanović, Ivan Furtula, Mihailo Laković, Ilija Popović, Ignjat Delić, Pero Predojević, a sede Filip Pešić, Sreten Vukosavljević, Milan Vidojević, Radoje Vulović i Milan Aranitović.

NAUČNI SKUP

UDRUŽENjE potomaka ratnika 1912-1920. godine u Novoj Varoši pokrenulo je inicijativu da opštine Nova Varoš i Ivanjica, i ustanove koje brinu o baštini, organizuju naučni skup i osvetle događaje na i oko zaboravljene Javorske carinarnice, uz brojna dokumenta iz srpskih i turskih izvora.