NA stotine svedočanstava Kruševljana o proslavama rođendana prikupljeno je od prošlog novembra u okviru originalnog muzejskog projekta. Izložba "Divan dan" otvorena u Kući Simića donela je delić negdašnjeg slavlja, fotografija, čestitki, svećica, svečanih odela, kao i naučnu studiju o istorijatu rođendana.

- Verujem da smo uspeli da predstavimo razvoj i sudbinu običaja od početka 20. veka do danas - kaže za "Novosti" koautor projekta Zorana Drašković Kovačević, kustos-pedagog. - Izložba je izazvala ogromno interesovanje, a među 60 saradnika imamo i one koji su nam se javljali iz dijaspore.

Tako je Ana Ristić, rođena Živanović, koja decenijama živi u Vankuveru, poslala rođendansku fotografiju iz detinjstva.

- Ova slika je napravljena u Beogradu u studiju "Foto Milica", a vlasnik studija je bila mamina kuma Njanja. Nalazio se baš prekoputa nekadašnjeg "Putnika" - piše Ana Ristić. - Pored tog studija bila je prodavnica igračaka i ono čega se najviše sećam je kada me kuma odvede i tu prodavnicu i kaže - biraj igračku. Moje tri jedine igračke u životu kojih se i dan-danas sećam dobila sam od te kume.

Kruševljani su redovno i u prošlom veku slavili prve godine života i punoletstva. Istraživanje ukazuje da su olovni vojnici, doboši i skupocene lutke do srca Srbije došli nakon što se slavljenička praksa ustalila u Vojvodini.

- Među srpskim stanovništvom, praznovanje imendana i rođendana, kao i značajnih porodičnih praznika, biva prihvaćeno tek u 18. veku, i to u onom delu naroda koji je živeo s onu strane Save i Dunava, na teritorijama pod vlašću Habzburga - ističe koautor izložbe Aleksandar Miletić. - Imendan, kao lični praznik, obično slavi otac porodice, koji od jutarnjih časova prima čestitke ukućana, a posle službe u hramu, poziva prijatelje i rodbinu na čast ili svečani ručak. s vremenom, imendan biva naširoko prihvaćen među građanstvom i u visokim krugovima srpske crkve.

Nevenka Radovanović sa slavljeničkom odećom

Tokom 18. veka viđeniji i imućniji prečanski Srbi, uključujući i crkvene jerarhe, slave rođendane, dok se sa rađanjem individualnosti "vojvođanska" praksa polako prima i u Kneževini. Pokloni su se menjali, kako se menjalo vreme, pa su umesto čigri, darivane kolekcionarske barbike i autići.

ČESTITKE U SRBA

SRBI počinju sa izradom rođendanskih čestitki 30 godina od njihovog pojavljivanja u Evropi.

- Novosadska štamparija "Braća M. Popović" 1883. objavljuje priručnik "Čestitke o Novoj godini, imen'danu i raznim drugim prigodama: u prozi i stihovima, udešeni za decu i odrasle", koje je priredio Oto Miler, dok u Pančevu "Braća Jovanović", u više izdanja, od 1873. do 1885. godine publikuju "Čestike o imendanu, novoj godini i krsnom imenu: za školsku i drugu decu", koje je izradio Petar Despotović - kaže mr Snežana Nenezić.

ČARAPANI KAO KUSTOSI

VIŠE od 200 Kruševljana učestvovalo je u prethodnim izložbama o građanskom životu. Arhivirano je oko 200 fotografija veridbi, crkvenih venčanja i svečanih ručkova, povorki u kočijama u okviru postavke "To su bili svatovi", dok je na stotine recepata prikupljeno za izložbu "Štrudla bečka, a torta Vasina". Interesovanje nije jenjavalo ni za izložbu portreta pod nazivom "Da, to sam ja, samo sam se malo promenila", gde su Čarapani priložili 300 "uporednih" slika iz detinjstva i novijih dana.