U rodnoj kući Milutina Milankovića u Dalju, adaptiranoj u kulturno-naučni centar uređuje se „svemirska soba“, kao spomen na otkrića srpskog naučnika koga je NASA uvrstila među deset najvećih u svetu svih vremena.

- Pre tri godine započeli smo rekonstrukciju i opremanje Milankovićeve kuće. Pokušali smo da kroz stalnu postavku ispričamo priču o njegovom životu i delu, što smo manje-više uspeli - kaže Đorđe Nešić, upravnik centra „Milutin Milanković“.

- Ipak, priča o njegovim otkrićima delovala je manje-više apstraktno. Da bismo posetiocima, naročito deci, dočarali njegova naučna otkrića bili su nam potrebni dinamički eksponati.

Prvi eksponat već je useljen. To je integrisani elektro-mehanički model precesionog ciklusa kretanja Zemlje. Idejni tvorac ovog svojevrsnog svemirskog simulatora je prof. dr Aleksandar Petković, a realizovao ga je tim stručnjaka okupljenih oko inženjera Radomira Putnika. Izgled eksponata estetski je dopunio vajar Borivoje Lukić, a neka slikarska rešenja dala je Sandra Milanović.

- Naš model dinamički prikazuje i objašnjava njegovu teoriju o kretanjima Zemlje koja utiču na klimatske promene na našoj planeti - objašnjava Putnik.


Model pokreće trofazni elektromotor koji obavlja četiri različite radnje - okretanje Zemlje oko svoje ose, nezavisno kretanje Zemljinog ekvatora na kojem su napisani meseci u godini, prividno kretanje Sunca oko Zemlje i opisivanje kruga laserom na delu Severnog i Južnog neba u varijacijama oko tri stepena.

- Napravićemo fontanu koja će biti postavljena u dvorištu. Globusom u obliku kostura biće predstavljen položaj Zemlje u kosmosu, a sa 12 fontana biće dočarano kretanje naše planete oko Sunca. Predviđeno je da se ugrade pet „redova“ mlaznica koje bi puštale vodu u tačno regulisanim vremenskim razmacima kako bi na taj način vodeni mlazovi i „sprej“ dočarali deo nebeske sfere.

Milankovićeva teorija o ledenom dobu, takođe, će eksponatom biti dočarana publici. Podsetimo, njegove proračune ciklusa ledenog doba, posle petogodišnjih provera u vodama okeana, potvrdili su naučnici NASA 1976. godine.

- Model bi se sastojao iz tri dela, prvi koji bi prikazivao Zemljinu kuglu sa rasporedom ledenih

masa pre 41.000 godina. Drugi deo bi predstavljao topljenje ledenih masa i glečera u vidu vodenog zida i ponovno vraćanje života koji bi simbolično predstavljao akvarijum sa čovečijom ribicom. Treći deo bi prikazivao Zemljinu kuglu sa rasporedom ledenih masa u današnje vreme - objašnjava Putnik. - Sinhronim okretanjem obe kugle biće dočarano kako se po površini Zemlje „kreću“ ledene mase u pomenutom vremenskom razdoblju.

Milankovićeva rodna kuća od pet stotina kvadrata većim delom je obnovljena. Najveći finansijer je opština Erdut, a novac su dali naše i hrvatsko ministarstvo kulture. Ostalo je nedovršeno oko stotinak kvadrata. Uređeno je i dvorište, po zapisima iz Milankovićevih „Uspomena“, koje se proteže gotovo do Dunava. U njemu centralno mesto zauzima crni bor visok oko 15 metara i star 133 godine, posađen kada je rođen veliki matematičar, fizičar i klimatolog. U njoj se čuva i originalni rukopis njegovog čuvenog dela „Kanon osunčavanja“.


NA REDU TELESKOP

Naredna investicija biće nabavka velikog teleskopa, koji će biti postavljen u dvorištu ispred kuće s pogledom na Dunav, nebo i zvezde koje je srpski naučnik tako često posmatrao i proučavao.