Skadar: Šest meseci boja za tuđu državu

S. GREGOVIĆ - V. KADIĆ

10. 12. 2012. u 07:30

Скадар: Шест месеци боја за туђу државу
Srpska i crnogorska vojska izgubili je 10.000 vojnika tokom opsade Skadra. Esad paša karajem aprila predao ključeve grada, a već u maju na zahtev velikih sila prepušten Albaniji

Gordi Skadre tvrda kačanice, Crnogorska grdna kasapnice. Najglasiti na krajini grade, Crnogorski uzaludni nade. Zaludu li za te krv prolismo i na silu Caru osvojismo. Bog t ubio planine i klance, što pozoba braću Srbijance, s njima puni šance i kanale, dok Evropa pošlje ka iz šale Srbe vrati, a Turke pomami....”

Upravo ovi stihovi epskog barda hadži Radovana Bećirovića Trebješkog, koji provejavaju kroz pesmu “Zar tuđi Skadar”, verno prenose svu tragediju Skadarske bitke i slobode koju su svojim životima platili hrabri sinovi, vojnici dve kraljevine: Crne Gore i Srbije, pre ravno stotinu godina. Šest meseci trajala je opsada tog grada, u kome je sa naše strane izginulo preko deset hiljada vitezova, da bi Esad-paša krajem aprila 1913. predao ključeve tvrđave princu Danilu Petroviću.

Ali već početkom maja sve ono što su žrtvom stekli izgubljeno je za diplomatskim stolom. Velike sile primorale su Crnogorce da se povuku iz osvojenog i oslobođenog Skadra, da bi grad pripao novonastaloj državi Albaniji i to po odlukama Londonske konferencije.

Ovaj događaj zbio se pet vekova nakon poslednje srpske opsade Skadra pod despotom Stevanom Lazarevićem. Novi pohod trebalo je da mu povrati nekadašnji značaj i ulogu u srpskoj državi i da ga iz vekovne učmalosti, kako je to svojevremeno primetio Jovan N. Tomić, akademik Kraljevske akademije nauka i umetnosti, vrati u život. Nažalost, vojnički uspeh divizijskog đenerala Janka Vukotića, brigadnih đenerala Petra Martinovića, Blaža Boškovića, Milutina Nikolića i drugih, plaćen sa preko deset hiljada mrtvih vojnika, doživeo je brodolom na diplomatskom terenu da se ne pripoji Crnoj Gori!

BOJOVIĆ KOMANDUJE Srpska vojna komanda je formirala jedinicu, takozvani Primorski kor, kojom je komandovao đeneral Petar Bojović. Naredbom kralja Nikole I, pod njegovu komandu je stavljena sva crnogorska vojska oko Skadra, prema čemu je i ona ušla u sastav Primorskog kora. “Udostojen te velike časti da komandujem Primorskim korom ovako sastavljenim u obilju bratskih vojski, a u ovom istorijski znamenitom trenutku, moja prva riječ i pozdrav koji upućujem oficirima, podoficirima i vojnicima ovoga kora jeste: Junaci Vi ste dosadašnjom hrabrošću i pobjedama osvetili Kosovo i zadivili cio svijet; s vama se diči i ponosi srpstvo, na vas i na Skadar su sada upravljene oči i nade cijelog srpstva. Skadar je poslednja tačka koju još drže poslednji ostaci razlomljene turske carevine. Vi imate, junaci, da učinite još jedan i poslednji snažni napor pa da poništite i poslednje ostatke turske sile na Balkanu i da ovladate gordim Skadrom...”

Na čuvenom Bardanjolu obeležena je, pre nekoliko dana, stogodišnjica Prvog balkanskog rata i opsade Skadra. Stratište Crnogoraca i Srbijanaca obišao je mitropolit crnogorsko-primorski i skenderijski Amfilohije, koji je u Crkvi Svete Trojice u Vraki služio svetu arhijerejsku liturgiju, uz sasluženje sveštenika Arhiepiskopije bogradsko-karlovačke i Albanske pravoslavne crkve.

- Postradali vojnici kraljevina Crne Gornje i Srbije su svojom golgotskom žrtvom doneli albanskom narodu državu, a budućnosti ovdašnjih naroda temelj na kome će se graditi njihovi odnosi uprkos iskušenjima, poručio je visokopreosvećeni mitropolit.

Ostalo je prilično dokumenata, vrednih spisa ratnih planova sa obe strane rovova, ali ono što je sakupio đeneral Živko G. Pavlović na osnovu svedočenja đenerala Vukotića i Martinovića, bivšeg ministra inostranih dela Crne Gore Petra Plamenca, pukovnika Jova Bećira, intendantskog pukovnika Rista Ljumovića i lekara dr Steve Ognjenovića objavljeno je između korica prvi i jedini put daleke 1926. godine u Beogradu. Zahvaljujući redakciji časopisa za književnost, umetnost i kulturu “Srpski jug” koji izdaje Društvo srpskih književnika Crne Gore i Hercegovine, sve je opet ugledalo svetlo dana.

- Prema podacima divizijskog đenerala Janka Vukotića, 20. septembra 1912. godine u dvoru na Cetinju, pod predsedništvom kralja Nikole Petrovića, održana je sednica ratnog saveta, koji je imao za cilj da utvrdi plan za rat sa Turskom 1912. godine. Pored kralja, tu su bila sva tri njegova sina, cela vlada brigadira Mitra Martinovića, stari vojvoda Ilija Plamenac, serdar Rade Plamenac i brigadiri Blažo Bošković i Ivo Đurović - kazuje naš sagovornik, pesnik Bećir Vuković, urednik “Srpskog juga”.

- Kada je otvorio sednicu, kralj Nikola je pitao da li crnogorska glavna vojska da ide na Skadar ili na Staru Srbiju, da bi Janko britko odgovorio: “Ja mislim da smo mi svi složni u tome da je Skadar za Crnu Goru životno pitanje. Mišljenja sam da Skadar treba odmah zauzeti jednim naletom, oko njega se utvrditi i braniti ga dokle i jedan traje. Prema tomeja mislim da glavna crnogorska vojska ide na Skadar, a sporedna na Sandžak i Metohiju...”

Pet dana kasnije, Crna Gora je objavila rat Turskoj, što je bio i početak Prvog balkanskog rata, da bi potom rat objavile Srbija, Bugarska i druge balkanske države. Ka Skadru je upućeno 35.600 vojnika raspoređenih u osam brigada, sa 36 bataljona i 74 topa, dok su pomoćne snage imale 17 bataljona i 32 topa. Iako je Ratni savjet za komandanta Zetskog odreda imenovao Blaža Boškovića, kralj Nikola je poništio tu odluku i na to mesto postavio svog sina. Primorskim odredom komandovao je Mitar Martinović, Istočnim Janko Vukotić.

Posle višemesečnih borbi i oslobođenjem Skadra, Esad-paša nije pogubljen već je sa svim naoružanjem (osam topova) napustio grad uz pride 10.000 funti sterlinga. Sačuvao je vojsku i podršku Crne Gore i Srbije za proglašenje albanske države. Nakon povlačenja crnogorske vojske, đeneral Janko Vukotić je javno pohvalio svakog brigadira i starešinski kadar, divizijare i perjanike, serdare “zbog junačkog, neustrašivog i pregalačkog držanja na Skadru, koje nam je zaludu bilo”.

Pratite nas i putem iOS i android aplikacije

Komentari (13)

norvezanin

10.12.2012. 08:50

Ne mogu da razumem da je Esad Pasa napustio grad, sacuvao vojsku i podrsku crne gore i srbije za proglasenje Albanske drzave??? Kakve se lazi serviraju ljudima zar nije oduvet san srbije bio preko skadra na more. Kakav humanizam srpske vojske koja prvo juri da masakrira i osvaja tude teritorije a onda stane i podrzuje proglasenje albanske drzave. Sram vas bilo!!!!! humanisti

lekic. R. SRPSKA

10.12.2012. 10:45

odavno 'Engleska vodu na svoj mlin" dovodi i dijeli ono sto nije njeno drugim narodima ,to danas imate i na kosovu ,u hrvatskoj u krajini,.u r srpskoj dzepovima kao gorazde, brcko,hrv,orasje u r srpskoj i slicno,.skrvili su englezi da srbima zagorcaju zivot i nanesu krvavu nepravdu preko nasih neprosvijetljenih komsija ,albanaca,muslimana,hrvata ,a mi u kolo moramo da igramo iako nije nasa muzika,jer rezija iz engleske je mocna a ulje na vatru vatikan dodaje,malo turska,.i eto nikada mira,o boze

Srki

10.12.2012. 11:59

Kako drugacije nego Londonskim sporazumom? 20 posle ponovo, 20 godina posle ponovo, 40 godina posle opet

vuk-maniti

10.12.2012. 20:37

Skadar, Blazo Boskovic i skoro10000. srpskih vitezova su zrtve da bi princ Danilo-Nikolin se proslavio kao oslobodilac Skadra !!!?

TONYUSA

10.12.2012. 22:27

gregovic-kadic!Sram da vas bude sto pisete samo lazi, ali takva vam je i istorija.Kako je Skadar osloboden ako je okupiran od Crne Gore? Sto se tice nas albanaca, iz kise u mecavi.

vuk-maniti

11.12.2012. 07:34

@TONYUSA - TONYUSA uz svo postovanje koje albanski narod zasluzuje i medju kojim imam i dobre prijatelje!? Istina je da se pise lazna istorija! Ali sto se VI' bunite ?! Do 1970. (konferencije u Tirani) nijeste se mogli razumjeti?! Od 1913 prvi put u istoriji se pojavljuje drzava Albanija I albanski narod!? Do tada ste bili: Arbanasi, Nauti, Arni, Turci, ...? Legenda o ilirskom porijeklu je vazeca samo za Arbanase=Katolike, jer ILIRI su istoriografski svi stanovnici Balkana juzno od Save i Dunava !!!?

TONYUSA

11.12.2012. 15:33

@TONYUSA - @Vuk-maniti/...jer ILIRI su istoriografski svi stanovnici Balkana juzno od Save i Dunava!!!?Komentar: Onda je jedina razlika izmedu nas sto su albanci pravi potomci Ilira, cuvali svoj jezik za koji ti kazes da se nismo razumjeli! A sta ste vi izgubili?

TONYUSA

11.12.2012. 15:55

@TONYUSA - @vuk-maniti, ucini mi jednu uslugu! Procitaj ovaj tvoj komentartvojim"albanskim prijatelima" pa ces odmah da vidis da su "dobri prijatelji", naravno ako su albanci!

vuk-maniti

11.12.2012. 17:33

@TONYUSA - @TONYUSA, osjecam da si nervozan !? Jel' to u nedostatku argumenata "pumpas misice" da me uplasis ?! ;-)))

Miro Markovic

24.12.2012. 23:03

Iz narodne pesme "Zidanje Skadra na Bojani", iz predkosovskog ciklusa, se jasno vidi da je grad Skadar zidala srpska vlastela A sto sto su Crnogorci pod komandom kneza Danila, i srpskog Vojvode Bojovica, oslobodili Skadar i severnu Albaniju od Turaka, to niko od danasnjih "montenegrina" nece da prizna. Zavoravili su. Krvava Engleska, kao sila u to vreme, je dala srpski Skadar novoj drzavi Albaniji da bi se Srbiji strateski zatvorio izlaz na Jadransko more. Pamticemo to vama, prljavi Englezi.