KRVAVA košulja austrijskog prestolonaslednika Franca Ferdinanda, koju je nosio na Vidovdan 1914, izložena je, navodno, po prvi put u čuvenom Vojno-istorijskom muzeju u Beču, simbolično, uoči godišnjice sarajevskog atentata koji je bio povod za Prvi svetski rat. Košulju militantnog Habzburga koji se uoči atentata svim srcem zalagao za preventivni rat protiv Srbije, posetioci će moći da vide samo do 11. jula, jer istorijskom eksponatu, tvrde, smeta izlaganje svetlu, što postavku čini ekskluzivnom i mami posetioce.

Austrijanci čuvaju uspomenu na svog prestolonaslednika, iako je on još za života bio odbačen od porodice, a kao državnika ga nisu cenili čak ni saveznici. S druge strane, uspomenu na Principa ne čuvaju ni Srbi, a kamoli ostali južni Sloveni, iako su ga nekada slavili kao Prometeja borbe za oslobođenje od tuđinskog jarma.

Principovi pucnji na Vidovdan 1914. označili su konačni raspad dva poslednja feudalna carstva Evrope - Habsburškog i Osmanskog - i oslobođenje slovenskih naroda koji su stenjali pod njihovim jarmom. Međutim, od početka devedestih počela je bespoštedna kampanja protiv uspomene na melanholičnog idealistu, koji je maštao o slobodnom i socijalno pravednom svetu. Mnogo toga je podsećalo na propagandni film Vermahta iz 1941, koji prikazuje kako ustaše kundacima lome spomen-ploču na kojoj piše “Sa ovog mjesta 28. juna 1914. godine Gavrilo Princip svojim pucnjem izrazio je narodni protest protiv tiranije i vjekovnu težnju naših naroda za slobodom”. Pola veka kasnije, 1992, vojnici Izetbegovićeve Armije BiH, maljevima su u komade razbili repliku iste spomen-ploče i odneli u bronzi izlivene Principove stope iz sarajevskog trotara.

KAMPANJA IZLAGANJE krvave košulje Franca Ferdinanda u muzeju u Beču pred Vidovdan predstavlja deo duge kampanje za reviziju istorije koju vode upravo izazivači Prvog svetskog rata - kaže profesor dr Moma Pavlović.

Rodna kuća Gavrila Principa u Obljaju kod Bosanskog Grahova spaljena je tokom rata 1995, i nikad nije obnovljena. Kapela vidovdanskih junaka, u kojoj su sahranjeni on i njegovi saborci na groblju Ciglane još postoji, iako su je 1996. teško oštetili nepoznati vandali.

Inicijativa da Principove stope budu vraćene na obalu Miljacke ni do danas nije makla dalje od ideje, a jedan od uslova je da se istovremeno podigne i spomenik Francu Ferdinandu i njegovoj supruzi Sofiji, koje je on ubio.

- Takav spomenik bio bi logičan korak u rekonstrukciji mita o Habzburzima, u čijoj je funkciji i izlaganje košulje Franca Ferdinanda u Beču - kaže dr Vladimir Davidović, pasionirani tragač za zaboravljenim kulturnim blagom, stručnjak za međunarodno pravo koji je duže od decenije bio sekretar SANU. - Nije baš sigurno da su u čuvenom bečkom vojnoistorijskom muzeju - Arsenalu, izloženi originalni eksponati. U njemu je bio izložen i pištolj “mauzer” kojim je Princip navodno ubio Ferdinanda, iako je od atentatora policija zaplenila “brauning”.

Tvrdi se da su košulju sačuvali i muzeju predali monasi strogog jezuitskog reda u Beču, koji s vremena na vreme izabacuju iz svojih arhiva poneko senzacionalno otkriće vezano za sarajevski atentat. Tako su 2004. iz podruma izvadili pištolj tvrdeći da je baš iz njega pucao Princip. Otkriće je postalo svetska senzacija, a svi svetski mediji preneli su vest o otkriću “najsmrtonosnijeg pištolja sveta kojim je srpski nacionalista Princip izazvao Prvi svetski rat i smrt 15 miliona ljudi”. Oružje je postalo hit na izložbama u svetskim muzejima, a usamljenik Princip, bolešljivi melanholični devetnaestogodišnji idealista koji se pre atentata najčešće družio s knjigama, opisivan je kao srpska verzija Bin Ladena.

- Ta kampanja traje dugo, još od pre samog atentata i pokušava da nametne tezu da su “Srbi remetilački faktor u Evropi” i “zaverenici i kraljoubice”, što je bio povod napada na Srbiju u oba svetska rata - kaže profesor dr Moma Pavlović, direktor Instituta za savremenu istoriju.


VIDOVDANSKI KALENDAR

* 1398. godine odigrala se bitka na Kosovu.

* 29-30. juna 1913. započeo Drugi balkanski rat.

* 1914. Gavrilo Princip ubio je Franca Ferdinanda i njegovu suprugu Sofiju, a Srbija gurnuta u rat.

* Donet Prvi ustav Kraljevine SHS i proglašen Vidovdanskim.

* 1989. na 600 godišnjicu Kosovskog boja Slobodan Milošević se svojim govorom vinuo u političku orbitu.

* Na isti dan je 2001. ponižavajuće predat Haškom tribunalu. l Kao zvaničan državni praznik Vidovdan je uveden na 500. godišnjicu Kosovskog boja 1889. godine, a ukinut dolaskom komunista na vlast.