NEMANjINA Studenica nije bila usamljena monumentalna zadužbina Stefana Nemanje već duhovni i rezidencijalni centar usred gusto naseljene i urbanizovane oblasti sa razgranatom saobraćajnom mrežom, otkriva arhitekta Siniša Temerinski iz Republičkog zavoda za zaštitu spomenika kulture. On je jedini stručnjak koji je ikada izviđao prostor sliva Studenice i došao do izuzetnih otkrića o tome kako je zaista izgledao život u doba Nemanjića. Od tada je prošlo skoro tri decenije, a istraživanja još nisu nastavljena.

- Država je 1990. odobrila sredstva i jednu "nivu" za osmodnevno rekognosciranje dela sliva Studenice, a ja sam izmolio još pet dana. Otkrili smo ostatke 85 srednjovekovnih objekata: utvrđenja, više od 40 crkava koje je imao doslovno svaki zaseok pa sve do ostataka pojedinačnih domaćinstava. Takav stepen urbanističkog razvoja dokazuje da je srpska država u Nemanjino doba već bila razvijena i da je on bio baštinik starije tradicije - kaže Temerinski.


PROČITAJTE JOŠ:
SVEČANO OTVARANjE OBNOVLjENOG NARODNOG MUZEJA: Novi sjaj remek-dela

Istraživanja, po njegovom mišljenju, nisu nastavljena zbog slabosti naše nauke da se bavi detaljima i pojedinačnim objektima, zbog čega previđa kompleksnu urbanističku sliku.

- Nemanja nije zadužbinu podigao u pustoši, kako glasi pogrešan stereotip. Crkvu-mauzolej je izgradio unutar zidina napuštenog vizantijskog utvrđenja u gusto naseljenoj oblasti na raskrsnici puteva. Nemanja je imao i arhitektu s kojim je definisao celinu koja je trebalo da predstavlja duhovnu i materijalnu snagu ktitora i njegovih naslednika. Zato su se u vreme prvih Nemanjića ovde odvijali važni državotvorni, prosvetni i diplomatski poslovi - kaže Temerinski.

Manastir Studenica

U neposrednoj okolini Studenice nisu zidani drugi objekti što je stvaralo sliku uzvišenosti, a za snabdevanje velikog manastirskog vlastelinstva bila su zadužena brojna okolna sela. Ceo studenički prostor bio je pod zaštitom vojnih utvrđenja, a najzanimljivije je ono na vrhu Gradina iznad Gornje isposnice u kojoj je Sava, po predanju, pisao Studenički tipik.

Čipka u kamenu južnih dveri

- Obnavljajući isposnicu oštećenu u požaru 1981. bio sam zadivljen umećem graditelja koji su u litici napravili četvorospratno lastino gnezdo od kamena. Tad smo otkrili da je isposnica povezana skrivenom uklesanom stazom sa zidinama na vrhu Gradina i shvatili smo da je reč o jedinstvenom utvrđenju. Ono je vizuelno komuniciralo sa istaknutim visovima cele oblasti, a na svakom od njih smo našli ostatke vojnih postaja - kaže Temerinski.

Koristeći njegov izveštaj kao vodič, reporteri "Novosti" su prošli tajnom stazom između Savine tvrđave i isposnice, neosvojive kule nad ponorom. Suočavanje sa smislom i velikom veštinom gradnje kompleksne utvrde u kojoj je tihovao i stolovao duhovni vladar Srba koji je određivao ko će nositi kraljevsku krunu stvara potpuno novu sliku o njegovom vremenu.


PROČITAJTE JOŠ:
MLADI UMETNICI O VELIKOM DOGAĐAJU: Da upoznamo stare majstore

- Iščitavanjem već iscrpljenih pisanih izvora i posmatranjem izolovanih objekata nije moguće razumeti život srednjovekovne Srbije. Za njeno sagledavanje neophodna su arheološka istraživanja cele oblasti Studenice gde je, srećom, očuvan nemanjićki urbanizam - zaključuje Temerinski.

SREDNjOVEKOVNI INŽENjERI

U blizini Studenice nalazi se i danas aktivni kamenolom iz kog je vađen mermer za Nemanjinu zadužbinu, a kraj njega i tragovi "industrijskog" naselja sa 80 kuća. One su građene na vrlo bliskom rastojanju, bez dvorišta, što govori da su se stanovnici bavili isključivo klesarskim poslom. O poznavanju gradnje infrastrukturnih objekata svedoči vodovod konstruisan od međusobno užlebljenih mermernih ploča kojim je u manastir sa padina Radočela dovedena voda.