Gospodar u carstvu teatra

TOKOM ove pozorišne godine publika se suočila sa iznenadnim gubitkom nekoliko omiljenih glumaca kao sa elementarnom nepogodom. "Magnitude" potresa danima su se osećale u medijima i svakodnevnim razgovorima gledalaca, u čije su srca ušli njihovi junaci i uloge za pamćenje... Poneki film, stara pozorišna predstava ili godišnjica smrti - povod je da se iznova prisetimo glumačkih bravura onih kojih nema više među nama.

Od odlaska Milivoja Živanovića, "veličanstvenog umetnika vulkanske snage" i jednog od poslednjih bardova stare škole, prošle su četiri decenije. Njegovo ime mlađoj publici poznato je uglavnom samo po požarevačkim Glumačkim svečanostima "Milivoje Živanović" i amaterskim susretima "Milivojev štap i šešir" jer, kako to obično biva, velikanima se, ipak, najtrajnije odužuje zavičaj.

Živanović je rođen 2. aprila 1900. godine u Požarevcu. Kao dobrovoljac je učestvovao u Prvom svetskom ratu (slagavši godine) a pošto se odužio otadžbini, njegov umetnički put krenuo uobičajeno za to vreme: u putujuću trupu ušao je sa devetnaest godina. Član Srpskog narodnog pozorišta postao je već četiri sezone kasnije, ubrzo odlazi u Skoplje, da bi od 1932. godine nastavio da igra na sceni Narodnog pozorišta u Beogradu. Vrhunac karijere, ipak, dostigao je u Jugoslovenskom dramskom u kome je ostvario najblistavije trenutke svog stvaralačkog umeća.

Savremenici svedoče da je odigrao sve važnije uloge tragičkog i komičkog repertoara, uvek punom snagom, "ne štedeći ne sebe ni partnere, dostižući sklad fizičke akcije, emocionalne obojenosti i poetskog sazvučja". Markantne pojave, burnog temperamenta i nebrušenog talenta osvajao je, jedan po jedan, pozorišni vrh. Milivoje je bio i Kralj Lir, i Hamlet, i Pera Segedinac, pa Rogožin, Feđa Protasov, Agaton, a posebu slavu i priznanja mu je doneo Jegor Buličov, junak Maksima Gorkog (1951) - uloga s kojom je postigao sjajne uspehe u Beogradu, kao i Parizu i Moskvi.

O kakvom se izuzetnom angažmanu radi, svedoči i Medalja Stanislavskog (prvi put dodeljena jednom strancu u SSSR) i Plaketa Hudožestvenog teatra za ulogu Buličeva 1966. godine. U monografiji Petra Volka o našem velikom umetniku, zabeleženo je glumčevo sećanje na te nezaboravne trenutke pred moskovskom publikom:

Sa Rahelom Ferari u čuvenoj predstavi "Jegor Buličov"

- Na početku trećeg čina došapnula mi je Guljajeva koja je igrala Šuru: "Milivoje, igrajte vašu igru, igrajte kako vi igrate". To me je trglo iz sna. Te noći plakao sam istinski i to su osetili i glumci i publika. Valjda nijedne noći nijedan Jegor nije voleo tako svoju dočku kao ja i to se nije moglo sakriti, pa su o tome kasnije kritičari pričali...

Živanović je privukao i prvu generaciju filmskih režisera, posebno se istakavši kao Hadži Toma u "Sofki" (1948), raspusni otac u "Neveri" (1953), partizanski komandir u nemačkom logoru u Norveškoj u "Krvavom putu" (1955), kao i filmovima "Čudotvorni mač", "Osma vrata", "Krvava košulja", a poslednji film koji je snimio je "Lelejska gora" 1968. godine.

O Živanoviću svedoči i njegov kolega sa scene Narodnog pozorišta, Raša Plaović, u knjizi "Naša kuća gledana iznutra", uz zaveštanje da sme da se štampa tek posle njegove smrti. Jedan od razloga je, svakako, Plaovićev bespoštedan stav prema kolegama i drugim savremenicima. Ipak, za Milivoja je imao uglavnom reči hvale, ističući da je pripadao onoj grupi ljudi za koju se obično kaže "rođeni glumac":

- Takvih je bilo dosta, samo je kod većine to bila poza, izveštačena razmetljivost, primitivan način sticanja autoriteta, dok je kod Milivoja sve bilo organski sazdano, puna istina njegove ličnosti, fizičke i psihičke. I u privatnom životu, kada je ulazio, vrata je širom otvarao, oslanjao se na ragastov i pozdravljao parafrazom teksta neke drame. A na sceni, unosio je sobom punu boju dramskog izraza...

Glumačka ličnost Milivoja Živanovića budila je pažnju i Slobodana Selenića. Povodom njegove uloge u predstavi "Naši sinovi" zapisao da je je lik gradio sa veoma malo sredstava ali izvanredno efektno i tačno, dok je Eli Finci zapažao da je on svemoćni gospodar u carstvu realnosti u kome se kreće sa "apsolutnom samopouzdanošću znalca, vodeći sve svoje bitke, dobijajući i gubeći, i neumorno postavljajući uvek nove mete".

HEROJSKO DOBA

U IZDANjU Festivala monodrame i pantomime nedavno se pojavila knjiga Radomira Putnika "Prepoznavanje pozorišta". Autor je među korice smestio najmarkantnije ličnosti i oblasti teatra, po sopstvenom izboru: od pisaca (Brehta, Šekspira, Bernarda Šoa, Žarija, Ace Popovića, Zlatana Dorića), glumaca i reditelja u okviru određenih dramaturških tema, do monodrama, TV drama i teatroloških knjiga. U jednom od poglavlja mesto je našao i Milivoje Živanović, uz opasku da su njegova "pojava i glumačka umetnost prirodan završetak herojskog doba našeg pozorišta, vremena kada su estetika i etika teatarske umetnosti činile prirodnu celinu."