Dr Kovačević: Ćirilica je naša duhovna vertikala

Bane Đorđević

16. 02. 2013. u 20:59

Др Ковачевић: Ћирилица је наша духовна вертикала
Lingvista dr Miloš Kovačević o hrvatskim pretenzijama na ćirilicu, novim jezicima koji nastaju iz srpskog...

DANAŠNJI Hrvati ne razlikuju se od onih iz bliže ili dalje prošlosti. Ćirilica jednostavno postaje nepoželjna, antihrvatska. Prisetimo se samo zabrane ćirilice u Nezavisnoj državi Hrvatskoj, pa ćiriličkog knjigocida u sadašnjoj Hrvatskoj pri njenom osamostaljenju. Ćirilica se prosto identifikuje sa Srbima, pa i sa srpskim jezikom, mada se između pisma i jezika ne sme stavljati znak jednakosti. Što se ćirilice tiče, malo-malo pa se u Hrvatskoj na scenu vrati povampirena antisrpska prošlost.

Ovim rečima Miloš Kovačević, doktor lingvističkih nauka i redovni profesor za savremeni srpski jezik, stilistiku, semantiku i opštu lingvistiku, tumači za "Novosti" najskorije proteste Hrvata u Vukovaru protiv postavljanja ćiriličnih tabli.

* Zašto su, istovremeno, Hrvati počeli da forsiraju teoriju o "hrvatskoj ćirilici" i da prisvajaju ovo pismo koje su ranije smatrali antihrvatskim, tvrdeći sada da je i Miroslavljevo jevanđelje pisano hrvatskom ćirilicom?

- Hrvatima je uvek bilo lakše sa srpskom prošlošću, nego sa sadašnjošću. Jedna od povesnih hrvatskih osobina jeste gusarenje po srpskoj kulturnoj i jezičkoj baštini. Preko teze o tzv. hrvatskoj ćirilici želi se nametnuti sadašnja svest o jučerašnjim stanjima, posebno sadašnja hrvatska svest o kulturnoj baštini Dubrovnika. Hrvatima je stalo da prikažu da je Dubrovnik oduvek bio hrvatski, a on to nije bio ni teritorijalno, ni jezički, ni kulturno, sve do 1939. i stvaranja Banovine Hrvatske, odnosno od vremena od kada su, kako je to i Ljudevit Gaj pisao, Hrvati prigrlili srpski jezik. Sada žele da prigrle i sve ono što je na srpskom jeziku stvoreno zapadno od Drine. I da srpsku jezičku i kulturnu prošlost poistovete sa današnjim srbijanskim granicama. Time se onda jasno pokazuje ko ima bogatiju i značajniju kulturnu i jezičku ne samo prošlost nego i sadašnjost.

ZABORAV DIJASPORE * KOLIKO dijaspora neguje i čuva srpski jezik?
- Vrlo malo. I tu je država Srbija uradila malo, mnogo manje nego npr. Hrvatska. Briga za srpski jezik u dijaspori gotovo da je prepuštena samim porodicama. Iz tih razloga ne treba da čudi činjenica da je asimilaciji najpodložnija upravo srpska omladina iz dijaspore. Već u drugom kolenu najveći broj njih gotovo da uopšte ne zna srpski jezik.

* Imaju li pravo oni koji tvrde da latinica danas ugrožava ćirilicu? Nije li to takođe naše pismo, srpska latinica?

- Ćirilica je temeljno srpsko pismo. Ali su Srbi, posebno Srbi katolici, stvorili značajnu književnost na latinici. Da ne govorimo o sadašnjim Srbima. I s te strane latinica jeste srpsko pismo. Uostalom, njenoj reformi potpomogao je mnogo i Vuk Karadžić. Srbi i zbog prošlosti i zbog sadašnjosti treba da znaju latinicu, ali ne smeju zaboraviti da je ćirilica njihovo primarno pismo. Zajedno sa pravoslavnom crkvom i srpskim jezikom ćirilica predstavlja duhovnu vertikalu srpskoga naroda. Zato i ne mogu da shvatim bilo koga ko se protivi rehabiliticiji ćirilice, njenom vraćanju na zasluženo mesto koje joj je preotela latinica.

* Da li se pitanje jezika i dalje kuva u balkanskom loncu?

- Pitanje jezika jedno je od temeljnih pitanja današnjih državica nastalih raspadom SFR Jugoslavije. I teško da će ono biti skinuto s dnevnog reda sve dotle dok se Srbi ne saglase s tim da srpski jezik nije ono što jezička nauka neoborivim činjenicama pokazuje da jeste srpski jezik. Uostalom, tako su se rešavale čegrsti između Srba i Hrvata i u bližoj i u daljoj prošlosti: Srbi su na kraju prihvatali hrvatsko stanovište, saglašavajući se sa njima, i čak ga beskompromisnije branili i od samih Hrvata. Zar to najbolje ne pokazuje i današnji odnos srpskih nacionalnih institucija prema srpskom jeziku. Zar se i dalje rečnik koji se radi u SANU ne zove Rečnik srpskohravatskog književnog i narodnog jezika, iako se u njemu koristi građa samo štokavskog dijalekta. A opštepoznato je da su dijalekatske granice srpskoga jezika podudarne sa granicama štokavskog dijalekta, što je još Vuk utvrdio. Zar proslavu 600-godišnjice prve štampane knjige na narodnom jeziku ne obeležiše samo Hrvati, a to Srbi potpuno ignorisaše?

* Kojim jezicima, zapravo, govore Hrvati, Bošnjaci i Crnogorci, i postoje li tu bilo kakve naučne dileme?

- Naučno nema nikakve dileme da Hrvati, Bošnjaci i Crnogorci govore istim jezikom kojim i Srbi. A taj jezik je kod njegovog tvorca Vuka Karadžića bio samo i isključivo srpski. Onda se umešala politika, pa su se politički počeli nadređivati naučnim kriterijumima, pa je Vukov srpski jezik prvo preimenovan u srpskohrvatski, a potom je tobože raspadom svako uzeo svoj deo, e da bi Srbima ostalo ono što drugi nisu zauzeli, zapravo ono što drugi neće kao srpsko u svom novostvorenom političkom jeziku. Pri tom se namerno, i kod nekih srpskih lingvista, zaobilazi činjenica da je srpskohrvatski jezik bio samo preimenovani Vukov srpski jezik, i da se taj jezik ni prema jednom naučnom kriterijumu ne može smatrati posebanim u odnosu na srpski Vukov jezik. Pošto jezici imaju svoju istoriju, strukturu, genezu, niko ne može govoriti izmišljenim jezikom, jezikom koji je to samo po imenu, kakvi su npr. bosanski ili crnogorski ili pak hrvatski. Posebno još ako se zna da nevelik broj leksičkih nepodudarnosti tim jezicima ne obezbeđuje status posebnih standardnih jezika. Zato ako je srpskohrvatski preimenovani srpski, a jeste, a sami Hrvati, muslimani i Crnogorci tvrde da svoje tobož posebne standardne jezike izvode iz srpskohrvatskog - jasno je da se ti jezici kao jezici ne temelje ni na jednom naučnom kriterijumu, nego su u pitanju politički, a zapravo naučno fiktivni jezici. Iz tih razloga prosto neverovatno zvuči da država Srbija te jezike smatra posebnim manjinskim jezicima, iako se jasno u Strazburškoj povelji o manjinskim jezicima kaže da se u manjinske ne mogu niti smeju uvrštavati jezici koji su podudarni sa većinskim jezikom. A ovde je više nego jasno da su ti tzv. standardni jezici jedino po tome jezici što im je u nazivu srpsko ime zamenjeno nesrpskim.

* Slažete li se sa onima koji kažu da preko jezika i kulture države nastale iz SFR Jugoslavije leče stare komplekse?

- Cilj je biti stariji od sebe. Cilj je zamagliti činjenice zbog lečenja starih kompleksa. Jer baš kao što Hrvati smatraju da je Dubrovnik i u srednjem veku bio hrvatski kao što je danas, oni smatraju da im niko ne sme pominjati srpsko poreklo onoga što su juče preuzeli od Srba. A novoformirane nacije idu za hrvatskim primerom, služeći se logikom ako su to mogli Hrvati što ne bismo i mi, odnosno ako su Srbi priznali Hrvatima pravo na srpski jezik pod hrvatskim imenom, to će priznati i nama.

* Potežu se i dalje pitanja čiji su Tesla, Andrić, Desnica, Njegoš... CANU je ovih dana odbila da učestvuje u zajedničkoj proslavi dva veka Njegoša, koju organizuju SANU, Matica srpska i ANURS, i organizovaće samostalno naučni skup. Kako to tumačite?

- Sve je to moguće zato što srpska filologija često ne istupa kao srpska, što se srpske nacionalne institucije neretko ponašaju kao da im je osnovni cilj provođenje antisrpske jezičke i kulturne politike. Što se ćutke prelazi preko naučnih i istorijskih falsifikata, što se sitni lični interesi nadređuju nacionalnim. U tom kontekstu treba posmatrati i razna rasrbljavanja s kojim su se Srbi saglašavali, ako ne drukčije a ono prećutno.

* Koliko je na ovim prostorima književnost važna kao politički argument?

- Vrlo važna. Pogledajte samo šta Srbi sebi dozvoljavaju u vezi sa tzv. srednjom srpskom književnošću, na šta su pristajali i na šta pristaju, pogledajte s kojim kriterijumima i u srpskoj filologiji pojedinci brane tezu da Meša Selimović i Ivo Andrić na primer nisu pravi srpski pisci.

NAUKA I NACIONALNI INTERES * DA bi se stalo na put falsifikovanju naučnih činjenica, kažete da naša filološka svest mora postati srpska. Šta to znači?
- To jednostavno znači da srpska filologija treba da brani srpske nacionalne interese. A njoj to nije mnogo teško: ona jednostavno treba da brani naučnu istinu, da se drži naučnih činjenica i kriterijuma. Ali to je lakše pretpostaviti nego u praksi prepoznati ili provesti. Mnogo je srpskih filologa koji zarad ličnih interesa, koji se po pravilu ne podudaraju sa srpskim nacionalnim, lako staju na stranu hrvatskog filološkog stanovišta. Srpsku filološku svest podrede hrvatskoj!

* Kako bi trebalo da se vodi srpska kulturna politika, i imamo li je uopšte danas?

Srbi danas nemaju prepoznatljivu kulturnu politiku. To je politika od danas do sutra. Više inercijska nego planski osmišljena. To mora biti politika koja će ujedinjavati čitav srpski jezički i kulturni prostor. Njeni rezultati moraju se prepoznavati posebno tamo gde su Srbi najugroženiji, npr. u Crnoj Gori ili Istočnom Sarajevu.

* Da li su srpski intelektualci dorasli testovima vremena?

- Promene nabolje nema bez kritičkih nacionalno orijentisanih intelektualaca. A među srpskim intelektualcima prevladava svest o nezameranju. Pre svega nezameranju političkim elitama, a potom i nezamaranju svima onima koji čak otvoreno rade protiv srpskih nacionalnih interesa. Kritički intelektualac danas postaje bela vrana, remetilački faktor vladajućeg nezamerajućeg mišljenja!

* Uočavate li, kao profesor, kako nove generacije u Srbiji, Republici Srpskoj i Crnoj Gori doživljavaju srpski kulturni i duhovni prostor?

- Mlade generacije su, čini mi se, nacionalno osvešćenije. Mladi su svesniji činjenice da srpski kulturni i duhovni prostor ne sme biti samo parola. Da se mora potvrđivati svakodnevno. Da on treba najviše da nas povezuje, čemu Srbija kao matica srpskog naroda najviše pažnje mora posvećivati.

Pratite nas i putem iOS i android aplikacije

Komentari (4)

Hrvoj

20.02.2013. 17:32

Kovačević priča bajke, po običaju. Prvi hrvatski veći rječnik 1595. prva gramatika 1604. Vuk sam je rekao da je preuzimao iz hrvatskih rječnika, ne samo štokavskih (Mikalja, Stulli,..), nego i kajkavskih (Jambrešić, Belostenec), te u predgovoru-kajkavska riječ- Srpskoj pesnarici, čast vtora, zove štokavski-ijekavski : Horvatski jezik. Slabo je to, Kovačeviću, slabo.

iz glave

02.07.2013. 08:48

@Hrvoj - pojam Hrvat se pominje tek u drugoj polovini XIX veka ( matica hrvatska se dotad recimo zvala matica ilirska) a taj rečnik iz 1595 je dalmatinski, što je tad značilo srpski jer čak i popo popisima sve do kraja XIX veka narod se sam izjašnjavao da govori srpski ( A-U popis u Dubrovniku 1898 npr) , a hrvatski se nijednom, tj nikada do XX nije ni pomenuo. Srbi treba dase ponose jer kalendar i serbica, tj vinčanska kultura su prethodnica ćirilice i latinice

Hrvoj

15.09.2015. 17:50

@Hrvoj - Pojam "Hrvat" se spominje i u DAI Porfirogeneta u 10. stoljeću, ne pričajte bajke. Rječnik Vrančićev u 2. izdanju izjednačuje hrvatski i dalmatinski, a Kašićev iz 1599., Mikaljin iz 1649. i Stulićev iz 1804. poistovjećuju ilirski i hrvatski, dok Srbe Stulić samo spominje kao Rašane. Popis o kojem se govori je prijevara iz doba 10godišnje vlasti Srba-katolika i autonomaša u Dubrovniku krajem 19. st., i taj su popis lažirali, Onda su propali nasljedećim izborima. Vinča..hahah

iz glave

02.07.2013. 08:57

Da iskoristim priliku i pitam uredništvo Novosti kada će početi da piše tekstove ćirilicom i kada će omogućiti neproblematično slanje komentara na ćirilici?