JA sam intelektualno sazrevao pored Sopoćana, Đurđevih stupova i drugih raških srednjovekovnih manastira. Divio se Magliču u Ibarskoj klisuri. Kao dete zamišljao sam kako Musić Stevan sa slugom Vaistinom žuri na Kosovo, na ročište čestitome Knezu. Sve se to, što bih nazvao znacima istorije i tradicije, odrazilo i na moje pesme, negde manje, negde više. Odnos prema zavičaju podrazumeva i odnos prema detinjstvu, rodnom domu, jeziku, predelima, od čega se ne može pobeći. Znaci zavičajnog podneblja odakle dolazimo prate nas na našim zemaljskim putevima ma gde da smo.

Govorio je tako pesnik Slobodan Rakitić (1940-2013) u jednom od poslednjih intervjua koji je u oktobru prošle godine dao “Večernjim novostima”. Pesnik i esejista, predsednik Srpske književne zadruge, bivši predsednik Udruženja književnika Srbije, nekadašnji funkcioner Srpskog pokreta obnove i Demokratskog pokreta Srbije, preminuo je 1. januara u Beogradu u 73. godini, nakon kratke i teške bolesti.

U času u kojem se suočavamo sa smrću Slobodana Rakitića, izuzetnog pesnika savremene srpske književnosti, po mišljenju dr Marka Nedića, književnog kritičara, istovremeno se suočavamo i sa ključnim osobinama njegove poezije i esejistike, s njegovom tolerantnom ličnošću i njenom značajnom ulogom u savremenoj srpskoj književnosti i kulturi.

KNjIGE ESEJA PORED knjiga pesama, Rakitić je paralelno pisao i tekstove o poeziji i pesnicima. U brojnim, analitički pisanim studijama i ogledima on je poeziju klasika srpske pesničke tradicije, moderne i savremene poezije postavljao u širi evolutivne okvire i na taj način naglašavao prirodni kontinuitet novije srpske književnosti.
- Izbor pesnika o kojima je pisao vršio je prema njihovom značaju u razvoju srpske književnosti i prema onim osobinama njihove poezije koje su istovremeno bile bliske njegovom pesničkom izrazu. Njegovi eseji o srpskim pesnicima prve i druge polovine HH veka, od Rakića, Dučića i Disa do Raičkovića i Miljkovića, dobar su primer promišljene stvaralačke kritike kakvu mogu da pišu isključivo sami pesnici - rekao je Nedić.

Rakitić je, po Nedićevim rečima, kao pesnik naglašenog elegičnog tona - nesumnjivo najautentičniji elegičar srpske književnosti posle Drugog svetskog rata. Dobar versifikator, pesnik visokih artističkih mogućnosti, on je svakoj izabranoj temi omogućavao i neposredno poetsko značenje, blisko povezano s prepoznatljivim smislom pesničkog predmeta, i univerzalno i metafizičko.

- Teme opšte prolaznosti, neminovnosti smrti, nestajanja, nesaglasnosti između pesnikovog položaja u stvarnosti i njegove apriorno idealizovane predstave o njoj, između tragične sudbine nacionalnog bića i potrebe da se ona jezički simbolizuje i postavi u šire duhovne okvire, obeležavale su njegovu poeziju od prvih objavljenih knjiga do poslednjih napisanih stihova - rekao je Nedić za “Novosti”.

Tematski okviri Rakitićeve poezije širili su se s vremenom na autopoetičko promišljanje mesta i značenja same poezije i jezika kao velikih tema moderne poezije, i njihove sudbine u istorijskom trajanju srpskog naroda i njegove kulture, podjednako ugrožene i u prošlosti i u sadašnjosti. Elegična i evokativna nota njegove poezije najsnažnije je bila motivisana upravo tim saznanjima.

- Ispoljena težnja u njegovim pesmama prema jedinstvu doživljaja sveta i spoznaja nesavršenstva samog sveta, potreba za harmonijom i ljubavlju u čoveku, posebno za ljubavlju prema ženi kao univerzalnoj temi svekolike umetnosti, ljubav prema zavičaju, prirodi, postojanju, prema individualnom duhu i sećanju, potreba za ravnotežom i opštim mirom koji uvek ostaju nedosegnuti u neposrednom životu i druge pesničke teme slične prirode potvrđuju stav književne kritike da Rakitićeva lirika pripada najizrazitijem neosimbolističkom krilu i meditativnom duhovnom usmerenju savremene srpske poezije.

- Način na koji on jezički oblikuje svoje pesničke knjige, od pesama slobodnog stiha do soneta, od dužih pesama s lirsko-muzičkim komponentama i tihom uzdržanošću prema neposrednoj stvarnosti do povremenog ritma modernog pesničkog iskaza, uvek osenčenog osećanjem izgubljenog duhovnog zavičaja srpskog naroda na Kosovu i Metohiji, predstavlja ga kao stvaraoca duboko svesnog značenja koje pesnička reč ima u pojedinačnom doživljaju sveta, ali i njene nemoći da sam svet bitnije promeni. Ličnost takvog duhovnog i stvaralačkog profila trajno će nedostajati srpskoj književnosti i kulturi - istakao je Nedić.

Rođen je 30. septembra 1940. godine u Vlasovu, kraj Raške. Osnovnu školu završio je u Raški, gimnaziju u Novom Pazaru. Od 1960. živeo je u Beogradu. Neko vreme je studirao na Medicinskom fakultetu u Beogradu. Diplomirao je na Filološkom fakultetu u Beogradu, na grupi za jugoslovensku i opštu književnost. Uređivao je književne časopise “Savremenik”, “Raška” i “Književna reč”. Od 1973. do 2007. radio je u Zadužbini Ilije M. Kolarca, kao urednik katedre za književnost i jezik.

U vreme jednopartijskog sistema u Jugoslaviji, Rakitić je kao književnik bio angažovan u borbi za poštovanje i zaštitu ljudskih i građanskih prava i sloboda, između ostalog i u okviru Odbora za zaštitu misli i slobode izražavanja (1985-1989). Bio predsednik UKS od 1994. do 2004. godine. Od 26. aprila 2005. godine do kraja života bio je predsednik SKZ.

U prvom višestranačkom sazivu srpskog parlamenta posle Drugog svetskog rata Slobodan Rakitić je bio predsednik tada najveće poslaničke grupe demokratske opozicije - poslaničke grupe Srpskog pokreta obnove (1991-1992). Zatim je izabran za poslanika u skupštini Savezne Republike Jugoslavije, gde je bio predsednik poslaničke grupe Demokratskog pokreta Srbije (DEPOS), 1993-1994. Na osnivačkoj skupštini Saborne narodne stranke, 1995. godine, Slobodan Rakitić je izabran za predsednika. Saborna narodna stranka delovala je u okviru bloka stranaka demokratske opozicije do demokratskih promena u oktobru 2000. godine. Sveti arhijerejski sinod Srpske pravoslavne crkve odlikovao ga je Ordenom Svetog Save II stepena 2010. godine. Knjiga pesama “Tapije u plamenu” nagrađena je Oktobarskom nagradom Beograda za 1990. i nagradom “Rade Drainac” za 1991. godinu. Dobitnik je književnih nagrada: “Milan Rakić”, “Isidora Sekulić”, “Branko Miljković”, “Laza Kostić”, “Kočićevo pero”, “Jovan Dučić”, “Zlatni krst kneza Lazara”, “Desanka Maksimović”, “Zlatni prsten despota Stefana Lazarevića”, “Stefan Prvovenčani”, “Bogorodica Trojeručica”, “Lazar Vučković” i “Zlatni Orfej”. Dobitnik je i “Velike Bazjaške povelje” (Temišvar, 1998), diplome “Zlatno pero” (Moskva, 2005), Vukove nagrade (2008)...

Objavio je knjige pesama: “Svetlosti rukopisa”, “Raški napevi”, “Svet nam nije dom”, “Zemlja na jeziku”, “Pesme o drvetu i o plodu”, “Žudnja za jugom”, “Potomak”, “Osnovna zemlja”, “Tapije u plamenu”, “Duša i sprud”, “Zemaljske slike i druge pesme”, “Vodena slova”, “Potomak, novi potomak”, “Plamen i rosa”.


RAJKO PETROV NOGO: LIRIČAR

Pevao je u najboljoj tradiciji srpske lirike. Iz Vlasova u Raškoj on je govorio tako da se nisu mogli prepoznati akcenti, dakle neutralnim akcentima. On je na sebi veoma dugo radio i stigao je dotle da je njegov vezani stih bio perfektan, a da je takođe i njegov slobodni stih imao jednu lelujavu leksiku i unutarnji ritam koji je plenio. Bio je rodoljubivi pesnik, ispevao je, može biti, najbolje svoje pesme o Staroj Srbiji, to jest, o Kosovu i Metohiji. I ispevao ih je takođe na lirski način, bez patetike. Za celo vreme rata u Bosni, i to nije nevažno, bio je istinski sa nama. Njegov odlazak je ostavio istinski bol i rekao bih prazninu u ionako našoj marginalizovanoj i osiroteloj poetskoj sceni.


JOVAN DELIĆ: USUD

RakitiĆ je prevashodno pesnik osnovne, južne zemlje, pesnik Raške, Metohije i Kosova; pesnik Stare Srbije. On je tu svoju osnovnu zemlju doživljavao kao rodnu kuću i delio njen usud. Otuda intimni tonovi u njegovoj patriotskoj poeziji. To je njegov neprebolni bol i inspiracija. Njegova usudna ptica nije gavran već vuga: “Još samo vuga peva” - naslov je njegovog ciklusa. “Svet nam nije dom” - to je osnovno osećanje i naslov jedne njegove poznate zbirke; osećanje koje prožima celokupno Rakitićevo pesništvo. Otuda i potreba da se uzdigne iznad dnevnog i zemnog i da se usmeri ka večnom i neprolaznom, i potreba da se u dnevnom i zemnom ostavi trag i beleg. Trajni po mogućnosti. Rakitić je bio čovek sabornosti; znao je i poštovao vrednosti države i nacionalnih institucija, i na tom poslu je dao nemerljiv doprinos.


PETAR PAJIĆ: POSVEĆENIK

Bio je veliki posvećenik poeziji, koji joj je verovao i u ovo naše vreme koje joj baš nije naklonjeno.

Jedan je od najznamenitijih Srba. Družili smo se, a kako pesnici ne umiru nego ostaju svojim duhom u poeziji, družićemo se i dalje.


TIODOR ROSIĆ: DISTANCA

Slobodan Rakitić pripada onom krugu srpskih intelektualaca koji su imali kritičku distancu i prema političkim zbivanjima i prema aktuelnim izazovima ovoga vremena. On je u svom političkom delovanju bio čovek koji se zalagao za demokratiju. Po njemu demokratsko nikad nije isključivalo nacionalno niti je srpsko nacionalno trebalo da potre druge identitete. Na književnom nivou Rakitić pripada onom lirskom, plodotvornom stvaralačkom opredeljenju. On je kao pesnik imao svoje književne pretke, ima svoje književne savremenike i, ubeđen sam, imaće i svoje književne potomke.