Rim: Božji dodir sa tavanice

A. Popadić

10. 11. 2012. u 21:32

Pola milenijuma od nastanka čuvenih Mikelanđelovih fresaka u Sikstinskoj kapeli. Svetilište teologije ljudskog tela neprocenjivo je i jedinstveno kulturno i svetsko nasleđe

JEDNO od najvrednijih blaga svetske umetnosti, freske koje je Mikelanđelo naslikao na tavanici Sikstinske kapele, krajem oktobra proslavile su 500. rođendan. Papa Benedikt DžVI je tim povodom upriličio večernju liturgiju u samoj kapeli.

Najčuvenija kapela na svetu nastala je restauracijom Velike kapele između 1477. i 1480. godine, a ime je dobila po tadašnjem papi Sikstu IV. Svoju monumentalnost, ipak, duguje velikom majstoru Mikelanđelu Buonarotiju koji je, pod patronatom pape Julija II, od 1508. do 1512. oslikao 1.100 kvadratnih metara tavanice i svoda.

I posle pet vekova Sikstinska kapela je ostala svetilište katolika, ali i ljubitelja umetnosti, istorije i lepote. Ona danas predstavlja vrhunac turističke "turneje" po Vatikanu, i svakog dana je poseti između deset i dvadeset hiljada ljudi.

- Da nema Sikstinske kapele, ljudi ne bi znali do kojih granica idu ljudske mogućnosti - zapisao je davne 1787. Johan Volfgang Gete, samo jedan od slavnih poštovalaca Mikelanđelovog dela.

Mada se izrada ove freske danas smatra Mikelanđelovim najznačajnijim slikarskim dostignućem, umetnik je, tvrde istoričari, u početku odbijao rad na Sikstini.

- Nije želeo da slika, jer je bio uveren da je to zlobna smicalica njegovih neprijatelja koji bi voleli da "propadne u velikom stilu" - smatra britanski umetnički kritičar Endrju Grejem Dikson.

Dijana Apostolos Kapadona, ugledna profesorka umetnosti, podseća da je Mikelanđelo došao u Rim kako bi izradio grobnicu za papu Julija II.

SLIKAO LEŽEĆI DA bi mogao da oslika tavanicu, Mikelanđelu su bile potrebne odgovarajuće skele. Papin arhitekta je napravio aparaturu koja je trebalo da bude zakačena za strop metalnim alkama. Umetnik se, kažu, smejao kada je video skelu i zabranio njenu upotrebu tvrdeći da će alke da oštete zid. Uz blagoslov pape, Mikelanđelo je napravio svoju skelu, odnosno, drvenu platformu koja je bila prikačena u postojeća udubljenja u zidu. Bila je postavljena na velikoj visini, pa je umetnik bio prinuđen da leži dok slika.

- Verovao je da će to biti njegovo remek-delo i najveća zaostavština. Mesecima je odbijao posao u Sikstinskoj kapeli, govoreći da je on vajar, a ne slikar - objašnjava Dijana.

Originalna ideja, koja je potekla iz papinih odaja, bila je da Mikelanđelo na tavanici naslika 12 apostola, ali se umetnik tome usprotivio. Istoričari tvrde da je lično papa odobrio renesansnom majstoru da oslika kapelu biblijskim scenama po svom izboru. Kada je posao bio završen, tavanica i svod bili su ukrašeni sa više od 300 biblijskih motiva.

Osnovni deo monumentalne freske čini devet priča iz Knjige postanja, koncentrisanih oko glavne slike "Stvaranje Adama". Pola milenijuma Bog sa nebesa rukom dodiruje Adamov prst na ovom, nesumnjivo najpoznatijem prizoru iz Sikstinske kapele. Mikelanđelo je "oživeo" čuvene biblijske scene poput stvaranja sveta, Adama i Eve u Rajskom vrtu, Potopa, Nojeve barke...

- Njegovo majstorstvo ogleda se i u tome što je stvorio slike koje izgledaju trodimenzionalne. Nijedan drugi umetnik tog doba ne bi bio u stanju da izvede ovako nešto - smatra Apostolos Kapadona.

Remek-delo "Strašni sud", fresku koja ukrašava ceo zid iza oltara, Mikelanđelo je oslikao između 1535. i 1541, odnosno 23 godine nakon što je započeo rad u Sikstinskoj kapeli. Ovo veličanstveno i neponovljivo delo ilustruje drugi Hristov dolazak. Više od 300 likova rasuto je oko centralne figure Isusa sa uzdignutom desnicom, što se tumači znakom osude. Tik uz Hrista je Bogorodica, a ostali likovi su proroci, apostoli i mučenici. Istoričari umetnosti tvrde da se iza oguljene kože koju Sveti Vartolomej drži u ruci krije Mikelanđelov autoportret.

- Sikstinska kapela je svetilište teologije ljudskog tela. Ona je neprocenjivo kulturno i svetsko nasleđe, što potvrđuju milioni hodočasnika iz celog sveta koji dolaze ovde da se dive delu velikog majstora - kazao je pokojni papa Jovan Pavle II 1994. godine, kada je, nakon decenije restauracije, kapela zablistala u novom svetlu.

Najkontroverzniji deo pomenute restauracije ticao se obnavljanja Mikelanđelovog dela. Slojevi masti i čađi, vekovima nagomilavani zbog sveća, napukline nastale od strujanja vazduha zbog otvorenih prozora (koji su do tada bili jedini način ventilacije), prašina - bili su samo deo problema sa kojima su se "borili" restauratori.

Naime, sa svih strana u Vatikan su stizale kritike. Stručnjaci, ali i poznati umetnici bunili su se zbog "previše boje, previše sjaja, maskiranja neravnina...".

Tvrdili su da su restauratori bili "previše revnosni" u obnavljanju, a da su "umekšali" Mikelanđelove stroge forme likova. Ugledni trgovac umetninama Ronald Feldmen pokrenuo je peticiju za zaustavljanje restauracije Sikstinske kapele, ali i Da Vinčijeve "Tajne večere". Potpis na ovaj dokument stavili su i neki od najuglednijih umetnika tog vremena, poput Džordža Sigala i Endija Vorhola. "Pobuna" nije uspela, a renovirana Sikstinska kapela svečano je predstavljena publici 8. aprila 1994. godine.

Uprkos restauraciji, nisu zaustavljene pretnje najpoznatijem zdanju u Vatikanu. Povodom velikog jubileja, 500 godina od nastanka, direktor Vatikanskog muzeja Antonio Paoluči upozorio je da najveća opasnost dolazi od - previše posetilaca.

- Sikstinsku kapelu godišnje poseti oko pet miliona ljudi, u doba velikih praznika dnevno prođe i do 20.000 posetilaca. Prašina, vlažnost i ugljen-dioksid oštećuju slike. Naše doba nije blagosloveno sa novim Mikelanđelom, ali srećom, jeste sa tehnologijom koja nam omogućava da sačuvamo njegov rad za buduća pokolenja - poručio je Paoluči i dodao da se ograničenje broja posetilaca zasada pominje samo kao "krajnja mera".

Pratite nas i putem iOS i android aplikacije