Trajni beleg duhovnosti

D. BOGUTOVIĆ

09. 07. 2010. u 20:58

Završena štampa knjige “Fruškogorski manastiri” Dejana Medakovića

 

PRELEPA knjiga, neobičnog formata, u sjajnoj opremi, sa više od 800 ilustracija, “Fruškogorski manastiri” Dejana Medakovića (1922-2008), nastala je na osnovu tekstova koje je ovaj naš velikan svojevremeno pisao za istoimenu TV seriju. Uz to, tu su i nova četiri teksta koja je autor dao izdavaču Zoranu Kolundžiji samo nekoliko nedelja pre nego što je minuo svetom. Knjiga se pojavila pre nekoliko dana, na dan Medakovićevog rođenja.

Nepogrešivo stručno i znalački, ali i vrlo pitko, na samo njemu svojstven način Medaković je dao istorijat, arhitekturu, opis fresaka, riznica svih 17 manastira na Fruškoj gori kao jedinstvenoj oazi pravoslavlja kadroj da odoli svim rušilačkim snagama. Manastiri su nastajali u različitim vremenima, od 12. do 16. veka, često rušeni po nekoliko puta, a do danas su svi obnovljeni izuzev Bešenova, od koga su ostali samo ostaci ruševina.

- U manastirima na obroncima Fruške gore došlo je do zanimljivih kulturnih simbioza između još živih poruka poslevizantijske umetnosti i duhovnosti, sa nastupajućim tekovinama pobedonosne barokne epohe. Bili su to razvojni procesi od izuzetne važnosti, koji svedoče o vitalnosti kojom je branjena naša privrženost vizantijskoj civilizaciji. Tako je, zahvaljujući zanimljivim simbiozama u srpskoj sredini stvorena jedna posebna varijanta evropskog baroka - piše Medaković.

Tokom 18. veka u manastirima su razvijani kultovi svih srpskih vladara - svetitelja, svih nosioca državnog legitimiteta, od Uroša V Nemanjića u manastiru Jasku, kneza Lazara u Vrdniku i sremskih Brankovića u Krušedolu. Riznice su bile ispunjene i brojnim moštima drugih srpskih, pa i hrišćanskih svetitelja. Fruškogorski manastiri poslužili su i kao stecište za dragocenosti manastira u Srbiji čiji su monasi bežali pred turskom odmazdom.

- Sve naše seobe - a one su posle propasti srpske srednjovekovne države trajale neprestano - koliko god su utanjile staro jezgro i biološku snagu srpske države, ne dovode i do potpunog slabljenja našeg nacionalnog bića, do kidanja i sloma stečenih duhovnih tekovina koje svedoče u prilog tvrđenju da u srpskoj istoriji nije došlo do pobede “vukova dušepogubnih” do kobnog diskontinuiteta, njenih opasnih prekida koji u jednom narodu neminovno slabe njegovo istorijsko pamćenje - ističe Medaković. - Jednom stvorena i nataložena duhovna baština bila je kadra da izdrži sva iskušenja naše nemile istorije. Na prostornom području, sve do dalekih “vretanijskih strana” nadomak Zagreba, sve pored zidina Šibenika i Zadra, srpski preseljenici, saselnici i begunci ne pojavljuju se kao trajno raskućeni očajnici, već kao narod koji je u sebi nosio začuđujuću duhovnu snagu.

Među najznačajnijim fruškogorskim manastirima svakako su Krušedol i Beočin. Vrednost prvog između ostalog je i u životopisu koji predstavlja prekretnicu u slikarstvu novijeg doba. Prekinuta je tradicija starog zografskog slikarstva kada su crkve u Sremu oslikavali nedoučeni slikari koje je patrijarh Arsenije IV nazvao “bogomrznim mazalima” i poručivao: “Ko želi da uči slikarstvo, neka dođe u Karlovce, i da uči kod pridvornog slikara Jova Vasiljevića, slikara koji dolazi iz Male Rosije” (Ukrajine). Dragocen je i ikonostas ovog manastira koji potiče iz raznih razdoblja, ali čini jedinstvenu celinu i nama mu ravnog u našoj umetnosti. Najstariji sloj pripada DžVI veku i to su možda najlepše ikone tog stoleća na Balkanu.

Jednu od najbogatijih riznica imao je i Beočin, gde su brojni rukopisi i predmeti doneti iz starih krajeva. U manastirskoj crkvi sačuvan je izvanredan ikonostas, jedan od reprezentativnijih ikonostasa XVIII veka koji je delo više majstora među kojima je bio i Teodor Dimitrijević Kračun, koji se smatra najčuvenijim slikarem srpskog baroka.

- Želeo bih da fruškogorske manastire vidim kao neuništive belege srpske duhovnosti u koje su njeni davni monasi, kao večiti sanjari, predano verovali posvećujući im život i sve svoj žrtve koje su ih sustizale. U toj, često varljivoj sudbini stizali su ih i mnogi padovi i neminovna iskušenja. Uprkos svemu, ti monasi su istrajavali i nisu prekidali osnovnu poruku svoje misije i čuvanja monaških, isposničkih pravila kojima su se zavetovali. Opasni zastoj je nastao tek pred silom ustaškog bezumlja 1941. godine. Ako je verovati svedočanstvima prošlosti srpskog monaštva, njihov trajni oporavak zavisio je prvenstveno od snage njihovih duhovnih vrednosti. Jedino ta snaga osigurava njihovo postojanje i moralnu pobedu nad iskušenjima savremene izopačenosti - zaključuje Dejan Medaković.

Pratite nas i putem iOS i android aplikacije