ISTAKNUTE vojskovođe iz Prvog svetskog rata, generali Petar Bojović, Radomir Putnik, Živojin Mišić, Pavle Jurišić Šturm i Stepa Stepanović, jedan deo svog života, proveli su kao stanovnici glavnog grada. U danima, kada se obeležava početak Velikog rata, Beograd se setio ovih velikih imena. Nekoliko sačuvanih kuća hrabrih vojvoda danas su zaštićena kulturna dobra.

Ovi istorijski spomenici svedoče o ratnim pobedama, ali i životnim porazima.

U Kumodražu, u Vrčinskoj ulici 1, nalazi se dom u kome se 1856. rodio vojvoda Stepa Stepanović. Na obroncima glavnog grada, u moravskoj kući, sa zidovima od blata, počela je priča velikog vojskovođe, koji je umro u Čačku, u kući svog tasta. Živeo je skromno, klonio se politike i starost je proveo uz unuke. Preživeo je albansku golgotu sa svojim vojnicima, a u Kumodražu svi i dalje ponosno spominju „deda Stepu“. Grad se nedavno odužio velikom vojvodi. Pre 15 dana, za javnost je otvoren rekonstruisan Stepin dom, koji je tom prilikom proglašen za spomenik kulture od velikog značaja za Republiku Srbiju.

Među zaštićenim kulturnim dobrima nalazi se i kuća vojvode Bojovića. Na Vračaru u Trnskoj 25, Petar Bojović je živeo i radio od 1928. godine, pa sve do svoje smrti. Komandant Prve armije, pri proboju Solunskog fronta, umro je 1945. godine, zaboravljen i ponižen.

ISPRAVLjAJU NEPRAVDU Srpske vojskovođe, povremeno su zaboravljali, oni koji to ne bi smeli. U godini jubileja, svi se trude da isprave nepravdu. - Zavod za zaštitu spomenika kulture priprema nekoliko programa koje ćemo realizovati od septembra do kraja godine. U planu je i izložba „Memorijali Prvog svetskog rata na teritoriji Beograda“, kao i konferencija Zavoda pod nazivom „Javni spomenici i spomen-obeležja - kolektivno pamćenje i/ili zaborav“ - najavljuje Nela Mićović, v. d. direktora Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.

Vojvoda Živojin Mišić, bio je poznat po junaštvu i po neprilikama koje su mu obeležile život - nekoliko puta penzionisan i više puta se vraćao u aktivnu službu. Kao oficir, kupio je imanje u centru grada, ali ubrzo je morao da ga proda zbog velikih dugova.

- Njegova kuća se nalazila na Slaviji, u Deligradskoj ulici. Ona je odavno srušena, a pored novog solitera, nalazi se spomen-obeležje u Mišićevu čast - potvrđuje istoričar Nebojša Damjanović iz Istorijskog muzeja.

Vojvoda Radomir Putnik bio je na čelu Štaba Vrhovne komande Vojske Kraljevine Srbije u Prvom svetskom ratu. Rođeni Kragujevčanin umro je u Nici 1917. godine, a sahranjen je u Srbiji devet godina kasnije.

- Radomir Putnik je bio mozak Generalštaba, prva ličnost vojske. Poslednje godine proveo je u inostranstvu na lečenju i tamo je i umro - kaže Damjanović. U Beogradu je živeo kod svoje kćerke i nema pouzdanih zapisa o toj adresi.

U Beogradu, osim vojvoda Bojovića i Stepanovića, ostale su sačuvane kuće Miladina Pećinara, Vuka Vojina Popovića i Dragomira Glišića. Sve one nalaze se na spisku zaštićenih spomenika.

Dom inženjera Miladina Pećinara nalazi se u Pop Lukinoj 5 u opštini Stari grad. Jedan od 1.300 hrabrih kaplara, odlikovan Albanskom spomenicom, bio je pionir moderne hidrotehnike u Srbiji. U kući, koja je sagrađena po njegovom projektu, živeo je i radio do smrti.

U vračarskoj ulici Radivoja Koraća 5, nalazi se kuća Popovića, sagrađena za porodicu Vojina Popovića, poznatijeg kao vojvoda Vuk. Vojevanje proslavljenog ratnika obeležile su bitke na Čelopeku, Kumanovu, Bregalnici...

U ovoj zgradi je 1945. umro general Petar Bojović

Ratne borbe, smrt, vojničku muku, ranjenike, zarobljenike - svakodnevne scene iz Velikog rata zabeležio je ratni slikar i reporter Dragomir Glišić. Njegova dela i materijale iz tog perioda čuva Vojni muzej. Porodična kuća sa ateljeom, i danas se nalazi na Savskom vencu, u ulici Biničkog 4, gde je sagrađena krajem 19. veka.

ŠTURM ZABORAVLjEN

General Pavle Jurišić Šturm bio je po poreklu Lužički Srbin. Po dolasku u Srbiju promenio je ime, ali je staro prezime zadržao kao nadimak - Šturm. Čin generala dobio je posle Kumanovske bitke.

Umro je u skromnoj sobi kuće u Mišarskoj 1. Neposredno pred smrt obišao ga je njegov veliki prijatelj kralj Petar, a tadašnja štampa svedoči o tužnom kraju generala. Novinari, bez milosti, primetili su da su se na visokim položajima našli ljudi koji nisu mogli ni da se uporede sa Šturmom, koji je penzionisan da bi se našlo mesta za prijatelje Ministarstva vojnog.