Nekada davno, Fruška gora je bila ostrvo. Kada je Panonsko more oteklo, ona je postala planina. U sred ravnice. Da nije bilo Crvenog čota, koji je "dobacio" do 539 metara nadmorske visine, ovo brdo verovatno ne bi steklo status planinskog. Zahvaljujući njemu, Vojvođani udišu lepši i zdraviji vazduh, ponosni što je baš ovo najstariji nacionalni park u Srbiji.

Zbog mnogobrojnih fosilnih ostataka flore i faune, Fruška gora je poznata kao "ogledalo geološke prošlosti", a sliku njene sadašnjosti sačinjavaju netaknuta priroda, prelepa izletišta, jezera, tipični vojvođanski salaši, podrumi vina, banja Vrdnik, planinarski domovi, spomenici kulture, značajne umetničke i sportske manifestacije...

U senci bukve, hrasta, grabe, lipe, topole i vrbe, skriveni su i manastiri. Čak 16. Zbog njih je ova ostrvska planina prepoznata kao "srpska Sveta gora" ili "srpski srednjoevropski Atos", u koju svakodnevno pristižu hodočasnici, ali i ljudi koji uživaju u znamenitim tragovima prošlosti, kulture, lepotama arhitekture... Ona je 1990. godine proglašena za kulturno dobro od izuzetnog značaja za Republiku Srbiju.

Ova istorija je počela da se piše polovinom 15. veka, kada je despot Đurađ Branković od pape Nikole Petog dobio odobrenje da u Ugarskoj podigne devet pravoslavnih manastira. U to vreme je na prostoru Fruške gore postojalo 35 pravoslavnih i katoličkih sakralnih objekata, od kojih su mnogi stradali. Nisu odolevali najezdama napadača - od turskih do nacističkih tokom Drugog svetskog rata, pa se njihov izgled često menjao.

Ravanica

U Vrdniku, sve popularnijoj sremskoj banji, gotovo pet vekova opstaje Ravanica, koja se u turskim dokumentima spominje u drugoj polovini 16. veka, ali kao manastir Vrdnik. Na samom kraju 17. veka, kada su se monasi iz Sent Andreje spustili u Srem, obnovili su opustošeni objekat i u njega položili telo Lazara Hrebeljanovića. Od tada se ovo sveto mesto naziva Ravanica. Pokrajinski zavod za zaštitu spomenika Vojvodine proglasio ga je za jedan od najznačajnijih na Fruškoj gori, jer su u njega na Vidovdan 1811. godine donesene mošti svetog kneza Lazara. Na isti praznik, 1912. godine, u porti je otkriven spomenik Milici Stojadinović Srpkinji, poznatoj "vrdničkoj vili".

DIVŠA Manastir Divša ili Đipša leži između mesta Vizić i Divoš, na zapadnoj strani Fruške gore. Manastirska crkva je posvećena Svetom Nikoli, a veruje se da ju je podigao despot Jovan Branković krajem 15. veka. Život u njemu je počeo da se obnavlja tek od 1980. godine.

Krušedol

Zbog bogatstva riznice, čuvenog ikonostasa i živopisa,značajne uloge kao središta duhovnog života i očuvanja srpskog identiteta posle Velike seobe, Krušedol zaslužuje status jednog od najznačajnijih fruškogorskih manastira. Nalazi se u istoimenom selu, na južnoj strani panonske planine, sagrađen je u periodu između 1509. i 1514. godine. Predstavlja zadužbinu porodice Branković, čiji se posmrtni ostaci, kao i patrijarha Arsenija Trećeg Čarnojevića i Arsenija Četvrtog Jovanovića Šakabente i kralja Milana Obrenovića, nalaze upravo ovde.

Velika Remeta

Sakriven u fruškogorskoj dolini, u istočnom delu ove planine, smeštena je Velika Remeta. Manastir je posvećen Svetom Dimitriju, a u okviru nje se nalaze kapele Jovana Krstitelja iz 18. veka i Uspenija Presvete Bogorodice iz 1970. godine. Etno selo pored manastira, ikonopisačka radionica za mlade, izvor Ubavac - standardno su atraktivni za posetioce.

Mala Remeta

Mala Remeta, poznata kao Remetica i Remetsko, smeštena dva kilometra od sela Jazak, jedan je od najmanjih fruškogorskih manstira. Prema predanju, podigao ga je kralj Dragutin, ali su ga vrlo brzo opustošili Turci. Zahvaljujući monasima manastira Rače na Drini, Mala Remeta je obnovljena krajem 17. veka. Zbog bogate i živopisne fasade, odaje utisak gotovo najlepšeg sakralnog objekta u ovom kraju. Unutrašnjost krasi visoki ikonostas, delo Janka Halkozovića iz druge polovine 18. veka.

Kuveždin

Ako vas put nanese u blizinu sela Divoš, u dolinu Jaroškog potoka, posetite manastir Kuveždin. Osnovao ga je, veruje se, poslednji srpski despot Stefan Štiljanović 1520. godine. Tu su u 17. veku, bežeći od Turaka, utočište našli monasi manastira Vinče i Slanci, koji su sa sobom doneli mnoge dragocenosti. U početku je bio muški, a pred Drugi svetski rat, u kojem je miniran, postao je ženski manastir. Poslednjih godina je rekonstruisan i oživljen kao muško bratstvo.

PETKOVICA Kada krenete prema Kuveždinu, u blizini sela Šišatovac, pažnju će vam privući manastir Petkovica sa crkvom Svete Petke. Njegov početak se vezuje za udovicu Stefana Štiljanovića, Jelenu, koja se zamonašila u Šišatovcu i dobivši ime Jelisaveta, podigla ovo zdanje.

Grgeteg

Prema predanju, despot Zmaj Ognjeni Vuk je 1471. godine osnovao manstir Grgeteg, da bi u njega smestio slepog oca Grgura Brankovića, hilandarskog monaha Germana. Pošto je krajem 17. veka napušten, mitropolit Isaija Đaković je odlučio da ga 1708. obnovi, a šest decenija kasnije je stara kamena crkva zamenjena baroknom građevinom, kada je dobila i zvonik. Obnovljena je 1901. godine, a na osvećenju su prisustvovala velika imena tog vremena, među kojima je bio i pesnik Laza Kostić. Jakov Orfelin i Uroš Predić su ovde ostavili večni trag svojim ikonostasima.

Novo Hopovo

Manastir Novo Hopovo, sa crkvom Svetog Nikole, iz 15. veka predstavlja najznačajniju sakralnu građevinu svoje epohe na ovim prostorima. Bio je na meti Turaka više puta, pa je isto toliko rušen i ponovo dizan iz pepela. Tokom 17. veka je bio prosvetni i kulturni centar Srba, jedno vreme i sedište episkopije, a u njema je postojala i ugledna slikarska škola. Interesantan je zbog prepisivačke škole koja je u njemu postojala, ali pre svega po Dositeju Obradoviću, koji se tu zamonašio i jedno vreme boravio.

Staro Hopovo

Nadomak Iriga, istočno od Novog Hopova na maloj zaravni, izolovan ali ne i nepristupačan, nalazi se manastir Staro Hopovo. Od prvobitne crkve, sagrađene od drveta i posvećene Svetom Nikoli, nije ostalo ništa posle zemljotresa 1752. godine. Umesto nje je nikla nova crkva posvećena Svetom Pantelejmonu.

Privina glava

Meštani Šida s ponosom "svojataju" manastir Privina glava, koji se nalazi na teritoriji njihove opštine, blizu Berkasova. On je u punom sjaju "osvanuo" 1760. godine, a ikonostas i zidne slike je tri decenije kasnije uradio Kuzman Kolarić. Crkva je posvećena Svetim Arhanđelima, a osnovao ju je izvesni Priba (Priva), po kome je manastir i dobio ime, iako postoji i verzija da je i za nju zaslužan Vuk Branković.

BEŠENOVO Posle sedam decenija, manastir Bešenovo sa crkvom posvećenom Svetim Arhanđelima, počeo je da živi. Njegova obnova je u toku, a već su izgrađena manastirska kuća, zvonik, temelji i prva ploča.

Rakovac

Nadomak mesta Beočin, na severnim obroncima Fruške gore, istoriju piše manastir Rakovac. Veruje se da ga je krajem 15. veka podigao Raka Milošević, veliki komornik despota Jovana Brankovića. Crkva je posvećena Svetim Vračima Kozmi i Damjanu, a najverovatnije je podignuta pre 1521. godine, dok je visoki zvonik 1735. godine sazidao mitropolit Vićentije Jovanović. Prepoznatljiv je po prepisivačkom centru koji je tu postojao, a pogotovo po Dušanovom zakoniku koji je u njemu prepisan 1700. godine.

Šišatovac

Dok se sremski gradovi bore za prevlast nad fruškogorskim manastirima, izvesno je da na Šišatovac najviše prava polažu Mitrovčani, pošto se nalazi kod Ležimira, sela njihove opštine. Današnja velika crkva podignuta je 1778. godine. U manastiru je početkom 19. veka bio arhimandrit Lukijan Mušicki, kod njega je boravio Vuk Karadžić, kojem je baš tu Filip Višnjić kazivao pesme o Karađorđevom ustanku.

Jazak

Na južnoj padini Fruške Gore, nedaleko od urušenog Starog Jaska, počela je 1736. godine gradnja istoimenog manastira, samo sa prefiksom "novi". Njegovu arhitektonsku celinu čine crkva Svete Trojice, koja je zidana crvenom ciglom i belim kamenom, okružena konacima i visoki zid koji zatvara portu.

Beočin

Na severnoj padini vojvođanske planine, ušuškan između dva brega obrasla gustom šumom, nalazi se manastir Beočin, o kojem je mnogo pisao poznati istoričar Dimitrije Ruvarac. U konacima ovog ženskog manastira je posle rata do 1968. godine bio smešten sanatorijum za plućne bolesti, a kasnije se tu, na tri decenije, "useljava" depo Arhiva Vojvodine.