PODGORICA - Iako je u Crnoj Gori, nakon referenduma 2006. godine, donet Ustav, pa Zakon o svojinsko-pravnim odnosima, kao i drugi propisi koji regulišu tu oblast, između ostalog i zaštitu imovine crkava i verskih zajednica, to „na terenu“ ne izgleda tako.

Na to ukazuje i protojerej-stavrofor dr Velibor Džomić, koordinator Pravnog saveta Mitropolije crnogorsko-primorske.

- Imamo situaciju da u zakonu piše jedno, a da se u životu krše zakonski propisi. Nije Crna Gora po tome posebna, jer toga ima i u drugim državama. Ovde je problem što se prekršeni zakonski procesi ne sankcionišu, a veoma često se događa da takva bezakonja budu podsticana i sa nekih državnih adresa - kaže, za „Novosti“, otac Velibor.

Uz zaštitu crkvene imovine i verskih zajednica ide i briga o povraćaju nepravedno oduzete imovine nakon Drugog svetskog rata.

- U Crnoj Gori još nije donet zakon o restituciji i obeštećenju crkvene imovine, tako da su crkva i verske zajednice u Crnoj Gori diskriminisane u odnosu na druga pravna i fizička lica. Godinama apelujemo i tražimo od Vlade Crne Gore da se donese zakon i konačno izvrši pravedna restitucija u razumnom roku. To su učinile i još čine neke bivše socijalističke zemlje - ističe naš sagovornik.

VOĆNjACI, MLINOVI, LIVADE... U EPARHIJI Budimljansko-nikšićkoj traže povraćaj imovine za 11 crkava i manastira. Oteto je plodno zemljište, voćnjaci, livade. Stotinu hektara zemljišta čeka da se vrati manastiru u Župi nikšićkoj, kao i nekoliko tamošnjih mlinova. Pivski manastir i Kosijerevo ostali su bez ogromne imovine, nakon pravljenja veštačkih akumulacija, dok je na stotine hektara potopljeno ili uzurpirano. Slično je i na Žabljaku, u Beranama i drugim mestima. U Nikšiću se zgrada EPCG nalazi na crkvenoj imovini, kao i blokovi stambenih zgrada. Plodne Budoške bare su takođe oduzete. U posedu Saborne crkve Sveti Vasilije Ostroški u Nikšiću bilo je zemljište podno Trebjese. I ono je oduzeto...

Džomić dodaje da i Crna Gora treba da na pravedan način vrati crkvenim zajednicama oduzetu imovinu, i u tom delu najveća odgovornost počiva na Ministarstvu finansija i Vladi Crne Gore.

- Mi smo pre nekoliko godina resornom ministarstvu podneli 129 dokaza o oduzetoj crkvenoj imovini, a u međuvremenu ih je još prikupljeno. To su, prema mojim saznanjima, učinili i predstavnici Katoličke crkve i Islamske zajednica u Crnoj Gori - naglašava naš sagovornik.

Crkvena imovina u Crnoj Gori ima svog titulara -Mitropoliju crnogorsko-primorsku, a to potvrđuju hiljade tapija, ugovora o poklonu ili zaveštanju, listovi nepokretnosti, kupoprodajni ugovori, povelje, hrisovulje...

Do Drugog svetskog rata, Mitropolija je imala ogromne posede u svojini, prema nekim računicama, gotovo trećinu teritorije Crne Gore. Manastirski kompleksi bili su veličine i do 800.000 kvadrata. Manastir Dobrilovina imao je čitave planine i katune, sva sela oko manastira Ostrog bila su na crkvenoj zemlji, dok su u Bjelopavlićima meštani koji su imali kuće na crkvenim imanjima plaćali arendu.

Samo manastir Sveta Trojica u Pljevljima imao je pre eksproprijacije oko 700 hektara šume, 68 hektara oranica i livada, mlinove i zgrade u pljevaljskoj čaršiji... Po povelji iz 1482, celo Cetinjsko polje, osim Bajica i Donjeg kraja, pripadalo je Cetinjskom manastiru.

Komunistička vlast je 1946. godine pravoslavnim crkvama i manastirima u Crnoj Gori oduzela oko 3.500 hektara zemljišta. Tada je u „državnu svojinu“ prešla i imovina crkve, poput četiri zgrade u centru Podgorice ili zemljište u glavnom gradu, na kojem su podignuti stadion Budućnosti i košarkaška igrališta pod Goricom. Slično je i u drugim crnogorskim krajevima.