SKOPLJE: SPECIJALNO ZA “NOVOSTI“


NA širokom planinskom pojasu Skopske Crne gore, na nešto više od 25 kilometara severno od glavnog grada Makedonije, 12 naselja je raspoređeno mahom oko srednjovekovnih hramova čiji su ktitori bili iz srpske dinastije Nemanjića. Nekada je zato čitav taj koloritni predeo nazivan i „Mala Sveta Gora“.

U Kučevištu, centralnom selu tog planinskog regiona, sa pretežno srpskim življem, nalazi se Crkva Svetog Spasa (do 15. veka poznata kao Vavedenje Presvete Bogorodice), malo iznad uz planinu kraj Kučeviške reke, manastir Sveti Arhangeli, iz prve polovine 14. veka, pa hram Svete Paraskeve. U selu Gornjani je manastir Sveti Nikita od 11. do 13. veka, manastir Sveta Bogorodica, Crkva Svete Petke u Pobožju, Hram Svetog Đorđa u selu Banjani (16. vek), Crkva Svetog Nikole u selu Ljubanci...

Hram Svetog Spasa podignut je od 1321-1331. u vreme kralja Stefana Dečanskog, manastir Sveti Arhangeli je iz vremena cara Dušana, a pretpostavlja se da je podizan od 1331-1355. godine. Na freskama u skoro svim crkvama i manastirima su Sveti Simeon i Sveti Sava. Prva škola u ovom području, još iz 1780. godine radila je u kučeviškom manastiru Sveti Arhangeli. Potom je 1813. otvorena škola i u samom selu, kada je nisu imala ni mnoga veća, pa ni gradska naselja ovog dela Balkana.

CRKVA U CRKVI U Crkvi Svetog Spasa u Kučevištu „krije“ se i manja, Crkva Svetog Nikole, u tajnosti dozidana 1501. godine, u vreme Osmanlija. Danas se vidi samo jedna, što je bio i glavni cilj starih neimara, da bi sakrili bogosluženje.

Ta svojevrsna „mreža“ svetinja, povezanih s okolnim selima, presudno je uticala na očuvanje identiteta, pravoslavne vere, tradicije i karakterističnih obeležja srpskog naroda na ovim prostorima, posebno u vreme Osmanskog carstva. Značajan deo stanovništva ovog kraja severa Makedonije, uprkos oduženoj asimilaciji, i sada čine Srbi. Osim u Kučevištu, srpski živalj je i u Pobožju, Banjanu, Čučeru, Gornjanu, Sandevu, Mirkovcima, Gluvu, Kučeviškoj bari... Na vrhu Skopske Crne gore, na severnoj granici su etnički čista albanska sela - Tanuševci, Brest, Malino Malo...

Kako ističu u Kulturno-prosvetnom i informativnom centru Srba „Vuk Karadžić“ u Kučevištu, stanovnici ove oblasti predstavljaju posebnu etničku grupu skopske kotline. Razlikuju se od stanovništva u susednim predelima ne samo po unikatnoj nošnji, nego i po govoru, narečju, običajima, temperamentu...

Da bi se deo vrednosti i bogatstva sačuvao i da bi se proces nestanka zaustavio, u ovoj organizaciji pokrenuli su inicijativu za zaštitu kulturnog nasleđa regiona Skopske Crne gore.

VODENICE SELO Kučevište danas ima nešto više od 3.200 stanovnika. Nekada je na Kučeviškoj reci bilo čak 140 kamenih vodenica. Danas se mogu izbrojati njihovih četrdesetak urušenih ostataka. Žito melju još samo - četiri vodenice. Nekada u familijama sa tridesetak članova u jednom domaćinstvu, priča se, mladići nisu mogli ni da se ožene ako nisu imali svoju vodenicu.


Realnost, ipak, pokazuje surovu sliku otuđenja. Kao što je i verski život u brojnim svetinjama praktično gotovo bez begosluženja, i maternji srpski jezik u obrazovnom sistemu više je simboličan. Iz godine u godinu sve je manje đaka koji se u osnovnoj školi u Kučevištu obrazuje na srpskom. Ove školske godine u prvi razred u odeljenju na srpskom, upisana su samo četiri učenika.

Držeći se više tradicije, uz svoje drevne svetinje, Srbi sa Skopske Crne gore proslavljaju Božić, Svetog Savu, Đurđevdan, Uskrs, Vidovdan, porodične krsne slave kao i svetkovine crkava i manastira. O Pokladama, „na praznik Pročka“, u Kučevištu se redovno organizuje maskenbal, u narodu poznatiji i kao „Sureti“, s karakteristikama paganskih običaja.