CG: Pravoslavlje u zapećku

PODGORICA - Nije normalno da neko očekuje da će Srpska pravoslavna crkva pristati da porekne samu sebe, svoju istoriju, identitet i crkveno ustrojstvo radi potpisivanja ugovora s Vladom Crne Gore. Da je tako postupala kroz vekove, ne bi bilo ni nje ni ovog naroda.

Tako protojerej Velibor Džomić, pravni koordinator Mitropolije crnogorsko-primorske, za ”Novosti” komentariše činjenicu da je crnogorska država potpisala ugovore o statusu verskih zajednica sa islamskom, jevrejskom i katoličkom zajednicom - ali ne i sa pravoslavnom. U Vladi na čudnu činjenicu da je SPC ostavljena za kraj, iako je u Crnoj Gori čak 70 odsto stanovništva pravoslavne vere, objašnjavaju pravnim razlozima, jer SPC ”nije registrovana”.

- Ne mogu da nađem odgonetku na zagonetku zašto su prvo potpisani ugovori s predstavnicima manjinskih veroispovesti - kaže Džomić. - Naši glavari se često ugledaju, recimo, na Hrvatsku i Sloveniju, mnoge zakone tih država kompiliraju ili prepisuju. Zato čudi da nisu videli da je Hrvatska prvo potpisala četiri ugovora i nekoliko protokola i sporazuma sa Katoličkom crkvom, pa tek onda sa SPC, Islamskom zajednicom i protestantima. Takav princip primenjen je i u Sloveniji. A u Crnoj Gori - obrnuto: pravoslavna većina i crkva većine gurnuti su u zapećak, uz otvoreno negiranje njihovog postojanja od strane nekih političara na vlasti.

Potpisivanje sporazuma između SPC i Crnogorske vlade ipak se očekuje. Kada se to desi, kažu u Mitropoliji, pravoslavna crkva će, prosto, tražiti istovetan sporazum konkordatu koji je potpisan sa Svetom stolicom.

- Ni manje ni više - objašnjava Velibor Džomić. - Pravoslavni, kao većina, treba da imaju ista prava kao i verske manjine. Pravno bi bilo neodrživo da se katoličkoj zajednici, kojoj pripada tri odsto građana, prizna javno-pravni subjektivitet, a većinskoj crkvi ili Islamskoj zajednici samo građansko-pravni subjektivitet.

Ako dobije ista prava kao katolička zajednica, SPC će, nema sumnje, otvoriti i procesuirati pitanje imovine, što je ”kost u grlu” vlastima, pošto Mitropolija i eparhije imaju tapiju na hektare zemlje, desetine zgrada i drugih dobara oduzetih svojevremeno nasilnom nacionalizacijom.

- Ne može se crkva ucenjivati ugovorom radi restitucije - komentariše Džomić. - Restitucija crkvene imovine je obaveza Crne Gore u procesu evrointegracija i od toga nećemo odustati ni mi ni Evropska unija.

Naš sagovornik kaže da je evidentno da je cilj nekih političkih struktura da budući ugovor koristi kao sredstvo ucene, kako bi se ostvario uticaj na unutrašnju strukturu i poredak crkve.

- Nas to ne interesuje, jer ugovor ne može biti konstitutivni akt crkve, niti ona svoj identitet i postojanje crpi iz ugovora ili zemaljskih zakona. Ona je bila i ostala crkva, čak i kad je bila izvan zakona i bila gonjena - zaključuje Džomić.

”MATIČARI”

JAVNO-pravni subjektivitet, predviđen konkordatom između crnogorske Vlade i Svete stolice, nije puka forma, već suštinska privilegija. Šta znači u praksi?

- Država mora da prenese deo svojih ovlašćenja na Rimokatoličku crkvu - objašnjava Velibor Džomić. - Konkretno, izvodi iz knjiga krštenih, rođenih i umrlih koje budu izdavali župni uredi imaće istu pravnu snagu kao oni iz državne matične službe. Takođe, brak sklopljen u crkvi imaće iste pravne posledice kao građanski. Nemamo ništa protiv toga, ali imamo protiv selektivnog pristupa.