PODGORICA - Imovina i status Srpske pravoslavne crkve u Crnoj Gori na udaru su različitih anticrkvenih i ideoloških grupa. Takav zaključak na sednici Eparhijskog saveta Mitropolije crnogorsko-primorske u ponedeljak potkrepljen je, između ostalog, i činjenicom da država odugovlači sa rešavanjem pitanja povraćaja crkvene imovine.

- Sudska vlast Crne Gore u nekoliko dosadašnjih krivičnih i upravnih postupaka rešila je određene sporove u skladu sa pravdom i pozitivnim pravom pa, načelno, postoje sve pretpostavke za zaštitu imovine, naziva i dostojanstva Pravoslavne crkve od najbrutalnijih napada anticrkvenih organizacija - ocenio je Eparhijski savet. - Međutim, uočena je politička i ideološka inicijativa iz nekih delova crnogorske vlasti po kojoj, ne samo što se odugovlači sa rešavanjem pitanja povraćaja crkvene imovine, nego se ta međunarodna obaveza relativizuje kroz najavu brutalne, protivpravne otimačine preostale crkvene imovine...

IMOVINA DO Drugog svetskog rata, Mitropolija je imala ogromne posede u svojini, prema nekim računicama, gotovo trećinu teritorije Crne Gore! Manastirski kompleksi bili su veličine i do 800.000 kvadrata. Manastir Dobrilovina imao je čitave planine i katune, sva sela oko manastira Ostrog bila su na crkvenoj zemlji, dok su u Bjelopavlićima meštani koji su imali kuće na crkvenim imanjima plaćali arendu. Samo manastir Sveta trojica u Pljevljima imao je pre eksproprijacije oko 700 hektara šume, 68 hektara oranica i livada, mlinove i zgrade u pljevaljskoj čaršiji... Po povelji koja datira još iz 1482, celo Cetinjsko polje, izuzev Bajica i Donjeg kraja, pripada Cetinjskom manstiru!

Na delu su, dakle, dva procesa. Dok pristalice nekanonske Crnogorske pravoslavne crkve traže, recimo, od gradonačelnika Cetinja da im se omogući “raspolaganje” Cetinjskim manastirom koji je, navodno, državna svojina, Mitropolija odavno zahteva da joj se vrate mnogobrojna dobra, nacionalizovana ili na druge načine oduzeta u 20. veku.

- Što se tiče zahteva pristalica Miraša Dedeića iz tzv. CPC, spokojni smo, jer crkvena imovina u Crnoj Gori ima svog titulara - Mitropoliju. O tome svedoče na hiljade tapija, ugovora o poklonu ili zaveštanja, listovi nepokretnosti, kupoprodajni ugovori, povelje, hrisovulje - kaže protojerej Velibor Džomić, član Pravnog saveta Mitropolije.

Cetinjska mitropolija je još pre pet godina pokrenula pitanje vraćanja imovine koja joj je svojevremeno oduzeta. Pošto takve zahteve prati zid ćutanja, Mitropolija je, pred međunarodnim sudom u Strazburu, pokrenula proces, a to je učinila i Eparhija nikšićko-budimljanska, kojoj je takođe oduzeto mnogo dobara. Očekuje se da će Strazbur prihvatiti da raspravlja o ukupno četiri zahteva koji se tiču vraćanja imovine Crkvi.

Crkva, u najkraćem, traži da joj se vrate celi kompleksi zemljišta i šuma, zgrade i druga dobra koja su Mitropoliji oduzeta nacionalizacijom ili na druge načine, ponajviše u famoznoj agrarnoj reformi, odmah posle Drugog svetskog rata. Ali, zbog različitog tumačenja načina sprovođenja propisa o restituciji i izostanka obećanih podzakonskih akata, kojima bi crkvena imovina trebalo da bude posebno tretirana, takvi postupci nikako da dobiju pravni epilog.

USTAV PITANjE crkvene imovine nije precizirano Ustavom Crne Gore, već bi na ovu problematiku mogao da se odnosi član 58, kojim se jemči pravo svojine. On glasi: “Niko ne može da bude lišen ili ograničen prava svojine, osim kada to zahteva javni interes, uz pravičnu naknadu”.

A, samo 1946. godine, pravoslavnim crkvama i manastirima u Crnoj Gori oduzeto je oko 3.500 hektara zemljišta. Tada je u “državnu svojinu” prešla i imovina crkve koja je u knjigama vođena “jedan kroz jedan” - na primer, četiri zgrade u centru Podgorice ili zemljište u glavnom gradu, na kojem su izgrađeni stadion “Budućnosti” i košarkaška igrališta pod Goricom... Crkvi je imovina oduzimana sve do osamdesetih godina prošlog veka.

U Mitropoliji su, kažu, svesni da je deo te imovine upotrebljen ili prodat više puta i da ne može biti vrađena “u pređašnje stanje”. Ali, pošto postoje precizni podaci o oduzetoj svojini, Crkva traži samo da se primeni zakon - kao i za sve druge “stranke” koje očekuju ispravljanje nepravde kroz sistem restitucije.